سه معامله‌گر و یک ایدئولوگ، معمای خروج ایران از سوریه

زیتون-نیلوفر سعیدی: سوریه، بخش مهمی از سرزمین شامات است. سرزمینی که بخش هایی از آن همچون دمشق و حلب، مامن کهن ترین شهرهای تاریخ تمدن بشری بوده و در کنار سواحل شرقی دریای مدیترانه واقع شده است. این کشور، گذشته از آب و هوای نیمه مدیترانه ای و معتدل، از حیث موقعیت جغرافیایی و استراتژیک، اهمیت خاصی برای اغلب بازیگران منطقه و قدرت های جهان دارد.
همسایگی با کشورهای مهمی همچون عراق، ترکیه، اردن، اسراییل، فلسطین و لبنان، سوریه را به کشور خاصی تبدیل کرده که از برآیند بسیاری از تحولات سیاسی و امنیتی این کشورها تاثیر می پذیرد و علاوه بر این، موقعیت دریایی خاص آن، می تواند برای روسیه، مواهب و امتیازات ویژه ای داشته باشد. بنابراین، بیهوده نیست که بحران در این کشور، تا این اندازه طول، عرض و عمق پیدا کرده است.

جنگ بزرگ قرن
بر اساس گزارش های فعالان حقوق بشر در سوریه، جنگ در این کشور، تاکنون بیش از یک هزار و سیصد میلیارد دلار، خسارت وارد کرده و زیرساخت اغلب شهرهای مهم از بین رفته است. علاوه بر این، شمار کشته ها به رقم وحشت آور چهارصد هزار نفر رسیده و بیش از ۷ میلیون شهروند سوری از کشور خود خارج شده و آواره شده اند. سه و نیم میلیون نفر از آنان در ترکیه و بقیه در لبنان، اردن، عراق و اروپا به سر می برند و علاوه بر این، بیش از سه میلیون نفر نیز در داخل سوریه، شهر و روستای خود را ترک کرده و به جاهای امن تر رفته اند. این در حالی است که جمعیت سوریه هیچگاه از ۲۳ میلیون نفر فراتر نرفته است و مجموع این ارقام سرانگشتی، نشان می دهد که فلاکت و بحرانی بزرگ در این کشور پدید آمده و هنوز هم پایان نیافته است.

زمینه های تاریخی بحران
خلبان سابق رشد کرده در حزب بعث سوریه یعنی حافظ اسد، به مدت سی سال رئیس جمهور سوریه بود و با تکیه بر ساختارهای پلیسی و اطلاعاتی، اقلیت علوی را بر اکثریت سنّی حاکم کرد و بارها حملات گسترده ای علیه اخوان المسلمین و دیگر مخالفان خود ترتیب داد. هزاران نفر از آنان را کشت و صدها نفر را زندانی کرد. بعدها، پسر او بشار اسد هم راه پدر را ادامه داد و حاضر نشد پوشه دموکراسی را باز کند و نگاهی به ان بیاندازد.
با آغاز خیزش های موسوم به بهار عربی، سوریه نیز تحت تاثیر ناآرامی ها قرار گرفت اما اهمیت جغرافیایی و سیاسی این کشور برای بازیگران مختلف منطقه ای، خیلی زود نشان داد که سوریه برای آنان، کشوری مانند لیبی، تونس و مصر نیست و این پرونده، اهمیت خاصی دارد.
توجه بازیگران مختلف به سوریه و تفاوت و اختلاف منافع آنان، هزینه های سنگینی برای مردم سوریه به بار آورد. در حالی که همه برای تغییر نظام سیاسی روانه ی سوریه شده و خطرناک ترین گروه های تروریستی و افراطی، در کنار طیف های گوناگونی از انواع و اقسام مخالفین منعطف، لیبرال، سیاسی و نظامی، برای پایین کشیدن اسد تلاش می کردند، حامیان او یعنی روسیه و ایران، به طرز جدی وارد میدان شدند و توازن قوایی که در این کشور برقرار شده، شرایط برای تحقق سناریوهای پایان را سخت کرده است.

نردیک شدن به معامله‌ی نهایی
بحران سوریه به نقطه ی آچمز و بن بست رسیده و ظاهر امر نشان می دهد که هیچکدام از بازیگران این صحنه، حاضر نیستند بیش از این هزینه کنند و یا دست به کار بزرگ بزنند. چرا که همین بالانس فعلی هم با زحمت به وجود آمده و در نتیجه، همه باید خود را آماده کنند تا اندک اندک سهم هر بازیگری مشخص شود.
در این بازی بزرگ، اوضاع آن قدر قمر در عقرب شده که دیگر توان و امکان تعیین بازیگر و بازنده وجود ندارد و اغراق آمیز نیست اگر گفته شود، برنده بازی در سوریه، کسی است که هزینه کمتری بپردازد!

ایران، عنصری که با همه فرق دارد!
برخلاف برخی تصورات عمومی، اشتراک منافع خاصی بین سه عنصر آمریکا، روسیه و ترکیه وجود دارد. اگر چه پراگماتیسم، یکی از وجوه شخصیتی اغلب سیاستمداران است اما این ویژگی در پوتین، ترامپ و اردوغان بسیار بارز است و به نظر می رسد که آنان در آینده می توانند در سوریه معامله کنند اما در این میان، ایران به خاطر تعلق خاطر ایدئولوژیک، نه تنها معامله نمی کند بلکه روز به روز بیشتر و بیشتر، منافع و امنیت خود را فدای چیزی می کند که از آن به نام آموزه ی مقاومت مکتب عاشورایی نام می برد.
مسئولین جمهوری اسلامی تلاش کرده اند این تفکر را در جامعه ی ایرانی جا بیاندازند که اگر سپاه قدس در سوریه وارد جنگ نمی شد، داعشی ها سر از تهران در می آوردند! اما مردم، در سالیان گذشته به این مساله حساس شده اند و معتقدند که بخش قابل توجهی از بودجه های ایران، در سوریه، عراق، لبنان، فلسطین و یمن خرج می شود و از این بابت ناراضی و معترض شده اند. لذا جمهوری اسلامی هنوز هم نتوانسته برخلاف دیگر بازیگران، حضور در سوریه را به عنوان یک ضرورت، به مردم خود بباوراند. در همین حال، به خاطر آن که وزارت امور خارجه دخالتی در مدیریت این پرونده ندارد، قاسم سلیمانی فرمانده سپاه قدس و دوستان او، سوریه را تبدیل به مساله ای کرده اند که با دیپلماسی ایران و حساسیت های آمریکا، اسراییل و عربستان به نفوذ منطقه ای ایران، ارتباط دقیقی پیدا کرده است.

ایران و بشار اسد
چیری که برای بازیگران مرتبط با سوریه مهم است، آینده این کشور و چگونگی اداره آن است. اما ایران در این مساله، مانند دیگران، فکر نمی کند. چرا که اگر بشار اسد بر سر قدرت نماند، علوی ها در سوریه سهم ناچیزی در قدرت سیاسی خواهند داشت و ایران چنین چیزی را نمی پسندد.
ایران در این سال ها نتوانسته با طیف های مختلف مخالفین سوری ارتباط برقرار کند و حتی علیه همه آنان موضع گرفته است و بنابراین پس از اسد، نمی تواند روابط حسنه ای با دولت جدید این کشور، برقرار کند و لازم است از حالا، برای این مساله فکری کند.

ایران چگونه از سوریه خارج شود؟
امسال برای بار نخست، برخی مسئولین روسیه، به این موضوع اشاره کردند که لازم است نیروهای ایرانی، خود را برای خروج از سوریه مهیا کنند. این در حالی است که روسیه در برابر حضور ترکیه در سوریه و اشغال برخی شهرها و مناطق این کشور توسط ارتش ترکیه، موضع‌گیری خاصی نکرده بود! به همین خاطر علی اکبر ولایتی مشاور بین الملل رهبر ایران در سفر به روسیه و پس از دیدار با ولادیمیر پوتین، اعلام کرد، اگر سوریه ای ها بخواهند، حاضریم همین فردا، کشورشان را ترک کنیم!
شاید دولت بشار اسد در شرایط فعلی هیچگاه نتواند مستقیما از ایران بخواهد خاک کشورش را ترک کند اما واقعیت این است که آمریکا و دیگران، به این حضور حساس شده اند و تهران باید به فکر آن باشد که به شکلی آبرومندانه و دور از عواطفی که خروج از سوریه را به مثابه یک شکست سنگین جلوه دهد، حضور خود را به شکل آرام و مرحله ای، در خاک سوریه کمرنگ کند. اهمیت این نکته زمانی روشن تر می شود که بفهمیم ایران و سوریه مرز مشترک ندارند و اسراییل نیز در ماه های اخیر، به برخی فعالیت های اطلاعاتی نیروهای ایرانی در نزدیکی های بلندی های جولان حساس شده و واکنش نشان داده است.
اگر ایران بخواهد در این پرونده، مانند یک ایدئولوگ به مسائل نگاه کند، هزینه های داخلی و خارجی حضور در سوریه چنان بالا خواهد رفت که می تواند بر دیگر حوزه های سیاسی و امنیتی ایران در منطقه، تاثیر بگذارد.

تلگرام
توییتر
فیس بوک
واتزاپ

5 پاسخ

  1. اسم فرهنگ عاشورا با عملکرد حکومت ایران هیچ سنخیتی ندارند و متضاد هستند . فرض کنیم غرب و دیگران جو سوریه را ملتهب کردند ، چه دخلی به ایران داشت ؟ دفاع از بشار اسدی که حتی در سنخ مذهبی شیعیان هم نیست ، چه ربطی به دین یا دفاع از حرمین یا مردم سوری یا مسائل امنیتی ایران دارد ؟ مردم سوریه می بایست آزاد باشند تا تصمیم بگیرند چه کسانی مسئولیت سوریه را بر عهده بگیرند . حق اعتراض و تظاهرات را هم دارند . اگر از ابتدا سپاه قدس دخالت نمیکرد بهانه برای دیگر کشورها بود ؟ فرض کنیم اول از همه دیگران دخالت کردند که برابر مستندات اینگونه نیست ، چرا این نقش میانجی و برقرار کننده صلح را بازی نکرد یا از طریق مجامع بین المللی نگاه سران کشورها و اذهان عمومی جهان را به واقعیات سوریه معطوف نکرد ؟ توجه اینکه اگر در سوریه نباشیم باید در اهواز یا تهران بجنگیم ، توجیه متجاوزان و جنگ طلبان متوهم است مثل آمریکائیهایی که توجیه میکردند اگر در ویتنام نجنگند باید در آمریکا یا مرزش بجنگند . هزینه های مادی ، معنوی و انسانی چه میشود و از جیب چه کسانی میرود ؟ اصلا کاری به سیاست دیگر کشورها نداریم . چون حکومت ایران از ابتدا گفته که تنها کشور اسلامی بر مبنای دین محمد (ص) است و کاری به غرب و شرق ندارد . خوب در کدام اسلام یا کجای اسلام چنین سیاستی تبلیغ شده است ؟ ورود ایران به مناقشات منطقه ای به نفع قدرتهای جهانی و غرب و شرق شده تا دفاع از ملتهای اسلامی . اصولا قدرتهای جهانی از این دعواها با آغوش باز استقبال میکنند و سپاه قدس نقش پیاده نظام برای آنها را بازی میکند و شکورهای منطقه را به سمت نابودی پیش میبرد . دخالت سپاه قدس باعث نابودی افغانستان ، عراق ، سوریه ، یمن به طور حتمی شده است . ایران را هم از درون به سمت نابودی اقتصادی ، امنیتی ، سیاسی ، دینی و فرهنگی پیش برده . پس حکومت ایران و سپاه قدس سلول بیمار تکثیر و جهش یافته است که به نفع قدرتهای جهانی کار میکند . در برابر برخورد قاطع و حتمی جهان غرب هیچ توانی هم ندارد . آنها نم یخواهند با سپاه قدس مبارزه کنند و اساسا حکومت ایران برگه اصلی سیاستمدران جهان برای اغوای افکار عمومی است .

  2. سلام جواب متن ناشناس: وقتی زورمان به گفته شما به مسبب اصلی نمیرسد وخودمان این وسط وکشورمان وهمه چیزمان دارد نا بود میشود واکثرش شده چه اجباری داریم ادامه بدهیم خدای امریکا بیشتر هزینه داده یا ما؟ تازه ما که سردمدارانمان اکثرا فاسد ودزد هستند مگر میشود با این سردمداران جنگید!!!!؟؟؟

  3. کاشکی کمی هم به عاملان واقعی و اصلی جنگ تحمیلی به مردم سوریه، عراق ، افغانستان ، لیبی و نیز ایران میپرداختید۰
    یمن هم زیر بمباران متحد بی ابروی امریکای عزیز هر روز قربانی میدهد۰
    دریغ که روشنفکران و نخبگان فارسی زبان کمی از لاک خودباختگی و جو تحمیلی دربیایند و کمی خلاف موج حرف بزنند۰
    زمان شاه گاهی کسانی یاد محرومین و جهان سوم می کردند و ۰۰۰
    حریت و ازادمنشی هم سیاسی شده! ازاد فکری پیشکش
    از همه ی ظواهر و سبب ها بگوئید، اما مباد که از علت و مسبب سخنی برانید۰
    خودباختگی و از خود بیگانگی چه کرده!

  4. خروج ایران (ج.ا) از سوریه ، عدم حمایت از تروریست در یمن و حماس، به نفع همه است. شاید مقداری این هزینه‌های بیخود صرف مردم ایران شود

دیدگاه‌ها بسته‌اند.

در توئیتر روبات‌ها تقریبا از عهده‌ی تمام کارهای یک انسان بر می‌آیند. آن‌ها به صورت خودکار مکالمات عمومی تولید می‌کنند و به پیام‌ها جواب می‌دهند. روبات‌ها در مباحث سیاسی از مواضع سیاستمداران حمایت و هم‌زمان صدای مخالفان را سرکوب می‌کنند تا افکار عمومی را تحت تأثیر قرار دهند. از این رو می‌توان با هدف «ایجاد اجماع» و یا ایجاد «توهم حمایت عمومی» از یک ایده یا یک سیاست یا سیاست‌مدار از آن‌ها بهره گرفت…

ادامه »

بازار دید و بازدیدهای دیپلماتیک در منطقه گرم است و ظاهرا روند نوینی از روابط و همکاری‌های منطقه‌ای شکل گرفته است. فرصت‌های جدید و

ادامه »

در میان فعالین سیاسی بحثی جدی در جریان است که سرنگونی نظام جمهوری اسلامی و گذار یک‌باره از حکومت چه پیامدهایی خواهد داشت. بررسی شرایط ایران نشان می‌دهد که به احتمال زیاد پیامد سرنگونی حکومت «خلاء سیاسی» خواهد بود. در توضیح ویژگی‌های این پدیده می‌توان گفت…

ادامه »