گزارش زیتون از مواجهه‌ی شبکه‌های اجتماعی با یک مفهوم

«اسلام‌هراسی» یا «مسلمان‌ستیزی»

زیتون ـ سولماز ایکدر: از روحانیان سنتی در  حوزه‌ها و نواندیشان دینی و دانشگاهیان مسلمان تا سیاه پوشان اسلحه به دست داعش  و سفیدپوشان شمشیر به دست طالبان ، هر کدام بر این باورند قرائت خودشان از اسلام «تنها قرائت درست» یا حداقل «درست‌ترین قرائت» از اسلام است.

از طرفی گفته می‌شود متن تمامی مکاتب فکری از جمله ادیان٬ صامت است و در عالم واقع، ماهیت ادیان تابعی از خوانش و عرف و پیش فرض‌های معتقدانش است.

به بیان دیگر٬ در خصوص اسلام حداقل٬ راه‌های «مسلمانی» به اندازه «راه‌های رسیدن به خدا» پرشمار است. اما تفاوت‌های کوچک و بزرگ بین قرائت‌های مختلف از دین اسلام که برای مسلمانان پررنگ و بزرگ است٬‌ برای غیر مسلمانان چندان به چشم نمی‌آیند.  غالبا از نگاه غیرمسلمانان نه تفاوتی بین قرائت‌های مختلف مسلمانان از دینشان قابل توجه است نه تقسیم بندیشان به مذاهب گوناگون. آن‌ها حتی ملیت‌ها و فرهنگ‌های مختلف را هم مدنظر قرار نمی‌دهند.

Risultati immagini per ‫اسلام هراسی یا مسلمان هراسی‬‎

لذا از منظر جوامع دیگر٬ مسلمانان جماعتی هم‌شکل و همنوا هستند؛ جماعتی که هراس از ایشان و اعتقاداتشان در بین غیر مسلمانان  در سالیان اخیر و به‌خصوص پس از عملیات تروریستی ۱۱ سپتامبر در سال ۲۰۰۳ رواج بیشتری یافته است.

انتقاد از اسلام٬ مانند انتقاد از هر مکتب فکری دیگری٬ می‌تواند در چهارچوب «آزادی بیان» تعریف شود. حتی هراس از اسلام نیز چیز غریبی نیست٬ همچون هراس از کمونیست در سال‌های جنگ سرد در آمریکای شمالی و هراس از یهودیت در سال‌های جنگ جهانی دوم در آلمان.

اما تسری یافتن ترس از اسلام به ترس از مسلمانان و ستیز با آنان  اگرچه موضوعی است متفاوت اما  این دو در عمل مرزهای مشخصی با هم ندارند. یعنی در جوامع غیرمسلمان هراس از  قرائت‌های خشن اسلام  به هراس از کل اسلام منجر و بلکه باورمندان به اسلام  منجر می‌شود.

طی سال‌های اخیر و در پی قدرت نمایی‌های «تروریستی» داعش در غرب٬ رسانه‌های جریان اصلی با کنار هم گذاشتن دو کلمه «اسلام» و «تروریسم» به هراس از اسلام و مسلمانان دامن زدند.

موج «اسلام هراسی» و «مسلمان هراسی» تا حدی بلند شد که «راست افراطی» در انتخابات کشورهای مختلف مورد اقبال قرار گرفت و سیاستمداران کشورهای غربی برای کسب مقبولیت عمومی بر طبل هراس از اسلام و مسلمانان کوبیدند.

در نتیجه همین هراس هم بود که اقبال عمومی به «مسلمان ستیزانی» مانند ترامپ در آمریکا افزایش یافت.

موج اسلام‌ هراسی حتی به  حمله به مساجد مسلمانان در  سوئد، کانادا و نیوزلند منجر شد.

«اسلام هراسی» و «مسلمان هراسی» اما برای مسلمانانی که ساکن کشورهای اسلامی هستند٬ از جمله ایرانیان مسلمان٬ می‌تواند  معنایی نداشته باشد؛ این هراس مربوط به کسانی نمی‌شود که در اکثریت جامعه‌ای مسلمان زندگی می‌کنند.

هراس، حق و وظیفه

سخنان روز ۳۱ فروردین آرش جودکی در برنامه پرگار بی‌بی‌سی فارسی اما، مفهوم «اسلام هراسی» و هراس از مسلمانان را برای ایرانیان پررنگ‌تر از گذشته کرد.

او در این برنامه گفت « اسلام‌هراسی اگر یک وظیفه نباشد  یک حق» است». این تعبیر واکنش‌های فراوانی را  در شبکه‌های اجتماعی برانگیخت.

جودکی پیش از این نیز این نظر خود را  با «اگر و اما»  تویت کرده بود:

 

 

بخشی از منتقدان جودکی، «اسلام هراسی را با «یهودی هراسی» مقایسه کردند و بر عواقب هراس از دین اشاره داشتند.

نگار مرتضوی٬ روزنامه نگار٬ در این رابطه در توییتر خود نوشت: «نقد دین با نفرت‌پراکنی تفاوت دارد. اسلام‌هراسی یک «حق» نیست. همانطور که همجنسگراهراسی حق نیست، نژادپرستی حق نیست، یهودی‌ستیزی و بهایی‌ستیزی حق نیست، سکسیسم و زن‌ستیزی حق نیست، اصولا نفرت‌پراکنی حق نیست، خصوصا از تریبون رسانه‌ای مثل بی‌بی‌سی.»

حمیدرضا صداقت، مترجم، اما سخنان آرش جودکی را از منظر دیگری نقد کرد: «آرش جودکی در برنامه پرگار می‌گوید: «اسلام‌هراسی اگر یک وظیفه نباشد یک حقّ است» — کانت معتقد است امر اخلاقی از نوع «باید‌های قطعی» هیچ‌گاه «حق» محسوب نمی‌شود — اگر آرش جودکی در همین برنامه یهودی‌ستیزی را یک حق بشمار می‌آورد هم‌اکنون می‌بایست به دنبال وکیل خبره‌ای می‌گشت.»

یاسر میردامادی هم در این رابطه چنین نوشت:

اسلام‌هراسی و یهودی ستیزی

نظر آرش جودکی اما تنها منتقد نداشت٬ بسیاری از کاربران شبکه‌های مجازی با ذکر خاطراتی یا نقل روایاتی از زندگی تحت حکومت جمهوری اسلامی٬ داعش٬ طالبان و … حق را به او دادند و «اسلام هراسی» را یک «حق» قلمداد کردند.

تینوش نظم‌جو، مترجم و نویسنده اما استدلالی که اسلام‌هراسی را معادل یهودی ستیزی می‌داند را رد می‌کند:

حسین قاضی‌زاده هم با تاکید بر تفاوت میان «یهود هراسی» و «یهودیت‌هراسی» به تویت حمیدرضا صداقت واکنش نشان داد:

 

 

برخی دیگر  از کاربرن نیز با استناد به متن بعضی از آیات قرآن٬‌ احادیث و روایات یا فتاوی مراجع تقلید و ذکر نمونه‌هایی که به معیارهای امروزی از حقوق بشر٬ حقوق زنان و کودکان هم‌خوانی ندارد، بر طبل اسلام‌ستیزی کوبیدند.

هر دو گروه موافقین و مخالفین این نظر اما فراموش کردند که سخن گفتن از وجوب یا عدم وجوب هراس از یک دین یا مکتب فکری همیشگی نبوده  و همه ادیان و مکتب‌های فکری اعم از اسلام و یهودیت تا مارکسیسم و لیبرالیسم، بسته به عرف حاکم، زمانی راهگشای جوامع بشری بودند و زمان‌هایی نیز رفتارهای ضدبشری در کارنامه داشته‌اند.

اما چرا این روزها بیش از نقد هر اندیشه دیگری٬ به «هراس» از اسلام دامن زده می‌شود؟

یک نکته مهم دیگر نیز در انتقادات کاربران مغفول و کم‌رنگ ماند. مرز میان اسلام و عمل و باور شخص مسلمان نیز کم و زیاد می‌شود. بخشی از مسلمانان «عمل» می‌کنند و بخشی دیگر «سعی در موجه‌سازی» دارند. داعشیان دست به عملیات تروریستی می‌زنند و نواندیشان با محکوم کردن و استناد به  باورهای خود، می‌کوشند دامن خود و اسلام را از «انتقاد» یا «هراس»  منزه کنند.

شاید هم در عصر رسانه‌ و شبکه‌های اجتماعی توجیه قدیمی «اسلام به ذات خود ندارد هیچ عیبی٬ هر عیب که هست در مسلمانی ماست» دیگر کارکردی ندارد و قرائت‌های مسالمت‌جویانه از اسلام باید دنبال راه‌های دیگری باشند و صدایشان را بلندتر و الگوی عملی خود را رسانه‌ای کنند.

در قرن بیست و یکم میلادی، کسانی که چندی قبل در مقابل حمله به مسجد مسلمانان در نیوزلند٬ آنچنان به همدردی با مسلمانان برخواسته بودند٬ می‌خواهند بدانند که چرا امروز با خبر انفجار چند کلیسا در سریلانکا از خواب بیدار شدند.

تلگرام
توییتر
فیس بوک
واتزاپ

4 پاسخ

  1. اسلام هراسی یک پدیده کاملا سیاسی (مهندسی شده) است، و هیچ ربطی به نیاز مبرم جوامع مسلمان به بازنگری درک سنتی (و مردسالارانه) از متون “مقدس اسلامی” ندارد. اگر رفتار گروه تروریستی “کو کلاکس کلان” به ادعای خودشان “مسیحیت ناب” است، رفتار حکومت دست راستی اسرائیل هم “یهودیت ناب” و رفتار داعش و فرقه خامنه ای هم “اسلام ناب” است. یک بام و دو هوا نداریم.

  2. چرا وقتی ستیز با جامعه یهودی و بهائی و دگرباشان جنسی ممنوعیت قانونی داره و دولتها افراطی ها رو سرکوب میکنن ولی مسلمان ستزی بصورت سفت و سخت ممنوع نشده
    هولوکاست یهود خوفناک بوده خیلی بیرحمانه بوده اما نسل کشی بوسنیایی ها توسط مسیحیان صرب خوفناکتر بوده یعنی صربها سریع تر از نازی ها کشتن و در مقایسه با تعداد جمعیت.. مسلمانان بیشتر و سریع تر کشتار شدن.. یا نسل کشی های آفریقا که چندین برابر هولوکاست یهود هست ولی هنوزم کمتر رسانه ای میشن.. میشه توصیح بدین چرا دنیا اینجوریه؟ یعنی پشت پرده مافیا یا محافط قدرت مشترک المنافع تصمیم میگیرن کی افراطی یا تروریست هست؟ چجوریاست طالبان هنوز بعنوان تروریست شناخته نمیشه که هر وقت دلشون بکشه بمب در کابل منفجر میکنن و با امریکایی ها مذاکره هم میکنن ولی سپاه به راحتی میره تو لیست تروریستی… لندن و برلین بهشت سلفی ها و وهابی ها شده و جنایتکاران جنسی چچنی و افغان اقامت میگیرن… این تبعیض و سیاستها دوگانه در نهایت تبدیل به نقطه ضعفشون میشه یک لیوان اگه بشتر از حدش پر بشه اب سرازیر میشه.. فکر میکنم این کشورهای مشترک المنافع روزی دچار فروپاشی میشن چه رژیم جمهوری اسلامی باشه چه نباشه… خب اینترنت و ماهواره خیلی کمک تبلیغاتی هستن که مردمان جهان ر کنترل کنن ولی لیوان روزی پر خواهد شد.

  3. بنظر من با توجه به چندین آیه در قرآن اسلام دینی عربی است. دینی از پیامبری عربی برای قومش با زبان خودشان نه بریا غیرعربان. با تاسف اندک شمارند کسانی که به این موضوع مهم توجه کرده اند. طبق معمول ملایان و پیروانشان می کوشند با تفسیر نادرست آیه ها اسلام را دینی جهانی جلوه دهند ، موفق هم شدند.
    بیشتر دینداران شعارهای دینی را فکر نکرده می پذیرند، غیرعربان هم اسلام را دین خود میدانند ولی نه آن دینی که پیامبر اسلام آموخته.
    دوم اینکه این دین تهاجمی است. در همان حجاز چه بسیار جنگ روی داده و آدمها کشته یا آواره شدند.اینها که امروزه خشونت میورزند با توجه به آموزه های اسلامی و آیه هایی از قرآن است ، گرچه بعضی آموزه ها و آیه ها را درست نفهمیده اند.
    این دین ویژگیهای خوب هم دارد.

  4. با سلام. جان کلام در همین نوشته آمده است ” انتقاد از اسلام٬ مانند انتقاد از هر مکتب فکری دیگری٬ می‌تواند در چهارچوب «آزادی بیان» تعریف شود. حتی هراس از اسلام نیز چیز غریبی نیست٬ همچون هراس از کمونیست در سال‌های جنگ سرد در آمریکای شمالی و هراس از یهودیت در سال‌های جنگ جهانی دوم در آلمان.
    اسلام نه نژاد است و نه هویت. یک مکتب فکری است مانند هزاران مکتب دیگر. میتوان آن را برگزید ، و یا از آن خارج شد. کلمه اسلام هراسی ابداع شده که جلوی هر گونه بحث و انتقاد از اسلام را بگیرد. لذا کلمه‌ای است نامربوط. اما همه ما باید با مسلمان هراسی، و مسلمان ستیزی مقابله کنیم. بسیاری از خوهران و برادارن مسلمان خود قربانی اسلام و اسلام گرا‌ها هستند. “.

دیدگاه‌ها بسته‌اند.

گزارش زیتون از مواجهه‌ی شبکه‌های اجتماعی با یک مفهوم

در توئیتر روبات‌ها تقریبا از عهده‌ی تمام کارهای یک انسان بر می‌آیند. آن‌ها به صورت خودکار مکالمات عمومی تولید می‌کنند و به پیام‌ها جواب می‌دهند. روبات‌ها در مباحث سیاسی از مواضع سیاستمداران حمایت و هم‌زمان صدای مخالفان را سرکوب می‌کنند تا افکار عمومی را تحت تأثیر قرار دهند. از این رو می‌توان با هدف «ایجاد اجماع» و یا ایجاد «توهم حمایت عمومی» از یک ایده یا یک سیاست یا سیاست‌مدار از آن‌ها بهره گرفت…

ادامه »

بازار دید و بازدیدهای دیپلماتیک در منطقه گرم است و ظاهرا روند نوینی از روابط و همکاری‌های منطقه‌ای شکل گرفته است. فرصت‌های جدید و

ادامه »

در میان فعالین سیاسی بحثی جدی در جریان است که سرنگونی نظام جمهوری اسلامی و گذار یک‌باره از حکومت چه پیامدهایی خواهد داشت. بررسی شرایط ایران نشان می‌دهد که به احتمال زیاد پیامد سرنگونی حکومت «خلاء سیاسی» خواهد بود. در توضیح ویژگی‌های این پدیده می‌توان گفت…

ادامه »