«نیمه‌ی پنهان» نویسی آقای محمود دلخواسته

حسن یوسفی اشکوری

درآمد
چندی پیش در پاسخ به نوشتاری از آقای محمود دلخواسته منتشر شده در تارنمای «گویا نیوز» با عنوان «پاسخی به یک گزارش خلاف واقع در باره مهندس عزت الله سحابی» مطلبی نوشتم که در همان تارنما منتشر شده است. اخیرا آقای دلخواسته نوشتاری با عنوان «در آیینه کودتای خرداد ۶۰، پاسخی به آقای یوسفی اشکوری» در وب سایت «زیتون» انتشار داده و البته همان متن را بعدا در یک گفتار رادویی خودی نیز قرائت کرد است. آن گونه که نویسنده ادعا کرده، این نوشته، در پاسخ به همان نقدنوشته پیشین من است ولی گویا این مقالهی بس دراز مقدمه ای است و قرار است در ادامه به نقدنوشته قبلی من پاسخی داده شود. هرچند شاید، اگر هم قرار بر پاسخی از ناحیهی می بود، بهتر می بود پس از رؤیت متن پاسخ ایشان چیزی می نوشتم. اما، با توجه به این که همین نوشته بی ربط نیز حاوی نکات و اشتباهات و حتی در مواردی خلاف هایی است، ناگزیر، شرحی در باب برخی نکات مطرح شده می آورم. چنین می نماید که منتقد محترم، آن گونه که خود اذعان کرده، بهانه ای به دست آورده تا از یک سو همان حرف های غالبا تکراری و ملال آور چهل سالهی «بنی صدریون» را البته با عنوان «تحقیق» واگو کند و از سوی دیگر، عقده دل بگشاید و با یکی از بنی صدریون خیلی سابق و منتقد لاحق یعنی «یوسفی اشکوری» تسویه حساب کند. البته به گمان من نیز فرصت خوبی است تا برخی نکات احیانا ناگفته را با صراحت بیشتر متذکر شوم و نسل جوان بیشتر با حقایق آشنا شود و حداقل در برابر این روایات یک سویه، روایات دیگری را هم بشنود.
این را هم بگویم که در نوشتار بلند آقای دلخواسته به موضوعات با ربط و بی ربط متنوعی پرداخته شده اما من عمدتا به موضوعات مطرح شده در باره خودم و برخی نکات ضروری و کلیدی دیگر می پردازم.

یکم. ضرورت کار پژوهشی و واکاوی دوران ریاست جمهوری اول و به طور خاص رویداد سی خرداد ۱۳۶۰
جناب دلخواسته می گوید که تاریخ دوران ریاست جمهوری آقای ابوالحسن بنی صدر از اواخر سال ۵۸ تا آخر خرداد ۶۰ گم شده و به وسیله حاکمان جمهوری اسلامی و نیز دیگران حتی در خارج از کشور نیز به تعبیر ایشان به «سرقت» رفته است. این سخن درستی است و باید بگویم که هنوز تاریخ معقول و جامع و منصفانه و پژوهشگرانهی انقلاب تدوین نشده و از جمله به این فصل تاریخ صدر انقلاب نیز به درستی و حتی محدود پرداخته نشده است. هرچه هست خره روایات هایی است که از سوی برخی افراد و یا جریان های دست اندرکار آن دوران است و در بهترین حالت نیز هر یک فهم و تفسیر خود را غالبا در قالب خاطره نویسی و چه بسا یک سویه و تحریف شده گزارش می کند. امیدوارم پژوهشگرانی بی غرض و مرض و متعهد به معیارهای پژوهشی متعارف به این فصل مهم بپردازند که بسی روشنگر خواهد بود. اما در این باب چند نکته قابل تأمل است:
نخست آن که بی گمان علت اصلی عدم توجه کافی به رخدادهای دوران ریاست جمهوری نخستین، فضای فکری و انسداد سیاسی حاکم بر جمهوری اسلامی است که در عمل و حداقل در عرصهی عمومی و علنی اجازهی چنین کاری را نمی دهد. اما پرسش این است که چرا در داخل حتی در سطوح محفلی و محدود نیز این دوران چندان مورد بحث و واکاوی جدی قرار نگرفته و نمی گیرد؟ در این چهل سال من به یاد ندارم که در محافل خصوصی مخالفان و منتقدان داخلی حکومت نیز بنی صدر و سی خرداد و حوادث حول آن به جد مطرح شده باشد. چرا؟ پاسخی درخور می طلبد.
از آن مهم تر، چنان که آقای دلخواسته به درستی شکوه کرده است، در خارج از کشور نیز ماجرای سی خرداد و تحولات آن دوره به کلی غایب است. چرا؟ در اینجا که شیطانی به نام «حزب جمهوری اسلامی» و کودتاچیان ادعایی بهشتی حضور نداشته و ندارند؟ قاعدتا می بایست در این چهار دهه، هزاران مقاله و صدها کتاب مرتبط با آن مقطع تاریخی نوشته و منتشر می شد. البته شاید هم عرضه شده باشد ولی باب طبع آقای دلخواسته و همفکران نبوده است. به هرحال اطلاعی ندارم. از باب نمونه، چند پژوهشگر را می شناسیم که بنی صدر و دوران ریاست جمهوری او و به طور خاص برکناری وی و سی خرداد را با ادبیات آقای بنی صدر و پیروانی چون آقای دلخواسته مطرح کرده و مثلا آن را «کودتا» خوانده باشد؟ آیا این همه، به دلیل توطئه جمهوری اسلامی است؟ یا دلیل و دلایل دیگری دارد؟
نکته آخر آن که، در حد اطلاع من از آن دوران، اگر تحقیقی جامع و منصفانه از دوران بنی صدر و افکار و اعمال شخص او انجام شود، می پندارم که بسیاری از حقایق؛ حقایقی که به وسیلهی جناب بنی صدر و مریدان دیده و یا گفته نمی شود، روشن می شود و در نهایت، بیشتر به زیان آقای بنی صدر خواهد بود تا به سود ایشان و مدعیات تکراری و رایج در این گروه محدود سیاسی پر مدعا.

دوم. گزارشی از چگونگی و چرایی نمایندگی من
آقای دلخواسته تصریح کرده است که من «به صفت هواداری از ایشان» (بنی صدر) رأی آورده ام. از همین آغاز بگویم که این یک دروغ محض است. با این که ممکن است برای خوانندگان ملال آور باشد، ناگزیر گزارشی از ماوقع را پس از بیش از چهل سال ارائه می کنم تا «سیه روی شود هرکه در او غش باشد».
در بهار ۵۸ چند تن از دوستان گرمساری در چالوس به دیدنم آمدند و با اصرار از من خواستند که برای انتخابات مجلس آینده، که در آن زمان هنوز قانون اساسی هم تصویب نشده بود، از گرمسار کاندیدا شوم. نپذیرفتم. بعدتر برخی از دوستان از شهر رودسر برای نامزدی پیشنهاد کردند که باز قبول نکردم. در دوران مبارزه در این دو شهر فعال بودم و کاملا شناخته شده. دلیل من آن بود که اولا می خواهم به قم برگردم و به درس و بحث ناتمامم ادامه دهم و ثانیا گفتم وکالت و مانند آن کار من نیست، این همه جوان تحصیل کرده و با صلاحیت برای این کار مناسب ترند. اما در آستانهی انتخابات یک بار برخی از دوستان شهسوار (تنکابن بعدی) همین پیشنهاد را با من در میان نهادند و نپذیرفتم. برای ان که از اصرار دوستان در امان باشم، به قم رفتم. ماه بعد که بازگشتم، همان دوستان همراه برخی دیگر، به من مراجعه کرده و گفتند در جلسه ای با حضور حدود هشتاد نفر از مقامات محلی، روی افراد مطرح و داوطلب برای وکالت بحث و در نهایت رأی گیری شده و شما بیشترین رأی را کسب کرده اید. باز هم تلاش کردم قبول نکنم. دلیل اصلی این دوستان آن بود که مجاهدین تصمیم دارند در انتخابات شرکت کنند و فلانی (یکی از دوستان قبلی من و دیگران) هم نامزدشان است. حرف این دوستان آن بود که تنها گزینه ای که هیچ نقطه ضعفی ندارد تا مجاهدین بتوانند علیه وی تبلیغات تخریبی کنند، شما هستید. بگویم از ماجرای سعادتی به بعد در تابستان ۵۸ بین جناح انقلابی مذهبی منطقه جدایی افتاده بود. از آن پس مجاهدین تلاش می کردند، با توسل به هر دستاویزی، جریان رقیب را تخریب کنند. از آنجا که در آن زمان مجاهدین عملا بخش قابل توجهی از جوانان منطقه تنکابن و رامسر را در اختیار داشتند، احتمال پیروزی آنان زیاد بود.
به هر تقدیر قبول کردم. اما با آنان شرط کردم که به عنوان کاندیدای مستقل ثبت نام کنم و هر کس خواست حمایت کند. زمانی که انتخابات اعلام شد، یک بار دیدم که حزب جمهوری اسلامی در ارگان خود (روزنامه جمهوری اسلامی) نام مرا در فهرست کاندیداهای خود منتشر کرده است. فورا اعتراض کردم. با اصرار پذیرفتند که اصلاح کنند. اما بار دیگر همان فهرست را انتشار دادند. این بار خودم رفتم دفتر حزب در تنکابن و به مسئول حزب اعتراض کردم. در نهایت گفتم اگر اصلاح نکنید، اطلاعیه می دهم و تکذیب می کنم. در نهایت به عنوان مستقل نامزد شدم. پس از آن، تمامی شخصیت ها و نهادهای مستقر از من حمایت کردند. انتخابات برگزار شد، با اختلاف حدود ۳۰۰ رأی انتخابات به مرحله دوم کشیده شد. رقیب من نیز همان دوست نامزد مجاهدین بود. اما در مرحلهی دوم، دفتر هماهنگی رئیس جمهور با مردم (که عملا حزب بنی صدر و بنی صدریون بود) نیز از من حمایت کرد که البته در فرجام انتخاب شدم.
بدن ترتیب روشن می شود که بنی صدر و جریان بنی صدر نقش ویژه ای در نامزدی و انتخاب من نداشتند. با این همه، این درست است که من در آن زمان به عنوان حامی بنی صدر شناخته می شدم و به او رأی داده بودم. از این رو ستاد انتخاباتی بنی صدر در چند ماه قبل، ستاد انتخاباتی من هم بود. اما در آن زمان، بنی صدر هم به عنوان یک انقلابی و مدافع نظام و خط امامی تمام عیار در جامعه شهرت داشت و نه به عنوان یک چهره ضد انقلابی و یا ضد خط امامی. در آن زمان جز اعضا و یا حامیان حزب جمهوری اسلامی، که در منطقه اندک بودند و کم نفوذ، دیگر روحانیون و فرماندهان سپاه و ائمه جمعه و جماعات در مراتب مختلف در جریان حمایت از بنی صدر قرار داشتند. از این رو نباید اشتباه کرد و بنی صدر بعدی را با بنی صدر آن زمان اشتباه گرفت. بنی صدر تافتهی جدابافته ای نبوده است. اگر جز این بود، آن همه رأی بنی صدر از کجا آمد؟ بنی صدری که تا مقطع ورود به ایران در پناه خمینی، نامی و نشانی حتی در میان مبارزان جوان ایرانی نداشت، چگونه توانست در انتخابات با تفاوت آرای زیاد پیروز شود؟ صد البته عوامل دیگری هم در پیروزی ایشان نقش داشت (از جمله ارائه برخی افکار مترقی و یا سخنرانی های پر شمار در همه جای کشور) ولی در آن زمان معتمد و حتی فرزندخواندهی «امام» بودن ایشان بیشترین را تأثیر را داشت. شهرت داشت که بنی صدر از طرف «امام» با دیگران مناظره می کند و از این رو ملقب به «هشام بن حکم» امام شده بود. وقتی نماد انقلابی گری آن زمان یعنی شیخ صادق خلخالی در انتخابات ریاست جمهوری به نفع بنی صدر کنار می رود، تو خود حدیث مفصل بخوان از این مجمل. این در حالی بود که خلخالی به صورت افراطی و بیمارگونه با مهندس بازرگان و نهضت آزادی مخالف و می توان گفت دشمن بود. برخی از حامیان مدعی اند که مردم به برنامه های بنی صدر رأی دادند، هرچند برخی افکار و یا شبه برنامه های بنی صدر در محبوبیت او مؤثر بود، اما این دیگر یک شوخی بی مزه ای است که بگوییم در سال ۵۸ یازده میلیون رأی دهنده به برنامه های بنی صدر رأی دادند! مگر امروز پس از بیش چهل سال در جمهوری اسلامی، کسی به برنامه رأی می دهد؟ بله! حرف های کلی و شعاری هیجان ایجاد می کند و صد البته کسانی را مجذوب می کند. گرایش مردم هم در همان فضا معنا پیدا می کند. در مجموع فضای سیاسی و فرهنگی عمومی در آن زمان برای شعارها و وعده های بنی صدر مستعدتر بود.
اما طرفه آن که این فضا یک سال بعد به کلی تغییر کرد. یک سال بعد اکثریت حامیان بنی صدر به مخالفان وی تبدیل شدند و من ماندم و چند نفر دیگر. این تغییر چگونه و چرا پدید آمد؟ این جوانان فرهنگی و دانشگاهی و این همه روحانی، جملگی عبد و عبید بهشتی و رفسنجانی و خامنه ای و حزب جمهوری شده بوده بودند؟ البته امروز پس از چهار دهه آسان است گفته شود که این همه فریب خورده بودند. اما کسانی که آن دوران را زیسته اند، می دانند که چنین نبوده است. البته دروغ و فریب هم مؤثر بوده ولی به تجربه می دانم که عوامل دیگر و بیش از همه اشتباهات و بی تدبیری و خودکامگی های جناب رئیس جمهور، این جا به جایی را به زیان وی خلق کرد. به زودی شرح بیشتری خواهد آمد.
یک جمله معترضه هم بگویم، اگر قرار بر تقلب گسترده و سازمان یافته بود، حداقل می بایست در تنکابن کاری می کردند که کاندیدای مورد حمایت خودشان یعنی حزب جمهوری اسلامی در همان مرحلهی اول انتخاب بشود. زیرا این رخداد برای آنان حیثیتی و مهم بوده است. قابل ذکر است که در انتخابات دوره اول مجلس در حوزهی انتخابیه تنکابن و رامسر، تمامی سازمان ها و احزاب کاندیدا داشتند؛ از مجاهدین گرفته تا فداییان خلق و حزب توده و افراد منفرد.

سوم. ماجرای طرح عدم کفایت رئیس جمهور و رأی من
اما برسیم به مهم ترین موضوع جناب دلخواسته و اتهام زنی آشکار ایشان علیه من. در این باب نیز چند نکته قابل ذکر است:
نخست این که جناب دلخواسته ادعا کرده است که «ایشان [یوسفی اشکوری] در صف کودتاچیان به انجام وظیفه مشغول بوده اند و مشغول امضا جمع کردن برای سرنگونی اولین رئیس جمهور تاریخ چند هزار ساله ایران». در جایی دیگر می افزاید: «آقای اشکوری، با علاقه زیاد مشغول جمع آوری رأی بر علیه رئیس جمهور بوده اند و هنوز هم به نقش خود در کودتا افتخار می کنند». این که ماجرای برکناری «اولین رئیس جمهور تاریخ چند هزار ساله ایران» کودتا خوانده می شود یا نه، فعلا حرفی نمی زنم و آن را به اهل دانش حقوق وا می نهم و طبعا هرچه افراد دارای صلاحیت بگویند، مورد قبول خواهد بود، اما نسبتی که در این گفتار به شخص من داده شده، مطلقا خلاف و کذب است.
آنچه که در جریان طرح عدم کفایت مطرح شد چنین بوده است: وقتی که طرح پیشنهادی عدم کفایت برای امضا به من مراجعه شد، تا آنجا که به یاد می آورم از امضای آن خودداری کردم (هرچند مطمئن نیستم) ولی اگر هم امضا کرده باشم، دور از واقعیت نیست. چرا که به هرحال بدان رأی داده ام. اما این که امضا جمع کرده باشم، اساسا مهمل و بلاموضوع است. فکر می کنم اگر آقای دلخواسته در گفتار خود تأمل می کرد، چنین چیزی نمی گفت. اگر مراد متن طرح عدم کفایت بوده که دیگران (البته نمی دانم به وسیلهی چه کسی) تهیه و برای امضا در اختیار نمایندگان قرار گرفت. جز آن، امضا برای چه و برای چه منظوری؟ در هرحال من (و نیز شماری از دوستان همفکر که تا آخرین روز مردد بودیم چه واکنشی داشته باشیم)، چگونه می توانستم چنان کاری بکنم؟ اصولا سند این مدعا چیست و کجاست؟ و جالب این که آقای دلخواسته پس از چهار دهه کشف کرده اند که «با علاقه زیاد مشغول جمع آوری امضا» بوده ام. راست گفته اند «بغض الشیء یعمی و یصم».
اما اصل ماجرا. چنان که گفته شد، من در آغاز به آقای بنی صدر رأی داده بودم. در مجلس هم تا پایان در جناح حامیان رئیس جمهور وقت بودم. ما در مجلس جمعی کوچک بودیم که هرچند از جاهای مختلف آمده بودیم و خاستگاه های فکری و سیاسی ما متفاوت بود، اما در یک چیز مشترک بودیم و آن این که وابسته به جریان چپ عدالت محور مسلمان بودیم. اگر این عنوان روا باشد، می توان گفت «سوسیال – دموکرات» بودیم. می خواستیم آزادی و عدالت را جمع و سازگار کنیم. افزون بر آن، اولا همه مستقل بودیم و هیچگونه وابستگی تشکیلاتی و حزبی نداشتیم؛ و ثانیا در مجلس، به رغم این که برخی دوستان جمع به بنی صدر رأی هم نداده بودند، اما در مجموع از مواضع مترقی رئیس جمهور (از جمله قانونگرایی و به طور کلی جمع آزادی و عدالت) حمایت می کردیم. به ویژه وقتی می دیدیم جناح حزب الله و حزب جمهوری اسلامی از طرق شبه قانونی و غیر قانونی برای تضعیف و احیانا حذف رئیس جمهور قانونی می کوشند، ما خود را موظف می دیدیم که از حق و قانون دفاع کنیم.
اما با گذشت زمان و به تجربه از بنی صدر فاصله گرفتیم. چرا که می دیدیم بنی صدر هم در رقابت و حتی در دشمنی با طرف مقابل، حد نمی شناسد. از ۱۴ اسفند ۵۹ و آن افتضاح در دانشگاه، این فاصله بیشتر شد و در بهار آن سال ناامیدی جدی تر شد. در عمل دیدیم که بنی صدر نیز در قانون شکنی و بی اعتنایی به اصول برای حفظ اقتدار توهمی و عاریه ای خود، از هیچ عملی ابایی ندارد. با این حال تمامی تلاش خود را به کار بردیم که کار به مرحلهی حاد و خطرناک نرسد. جنگ بود و کشور ناآرام و اختلافات هر روز از دو سو عمیق تر می شد. جمع ما به انگیزهی رفع اختلافات به صورت جمعی و گاه چند نفری با آقایان هاشمی و خامنه ای، که هر دو در مجلس بودند، و نیز در مقابل با برخی از دوستان بنی صدر دیدار و گفتگو کرده و یا در بهار ۶۰ نیز جمعی به دیدار آقای رئیس جمهور رفته و خواستیم با ایشان هم گفتگو کنیم. اما جناب ایشان در همان آغاز، به محض شنیدن کلمه «مستقل» و «بی طرف»، اختیار از دست داد و ما را به «وسط بازی» مفتخر کرد و اعلام کرد هر کس بین علی و معاویه بی طرف باشد، عمرو عاص (یا ابوموسی اشعری) است. تکلیف روشن بود. از کسی که خود را علی و به عبارتی حق مطلق (البته در چهارچوب اندیشه رایج شیعی) و طرف مقابل را معاویه زمان می داند و مصلحان را عمرو عاص می شمارد و حتی حرمت میهمان را نگاه نمی دارد، چه انتظاری می توان داشت؟ از آن روز به بعد، من دیگر امیدی به صلاح شخصی و کفایت سیاسی جناب بنی صدر نداشتم.
در عین حال هرگز نه در فکر طرح عدم کفایت سیاسی بنی صدر بودیم و نه این کار را در آن شرایط به مصلحت کشور می دانستیم. اما وقتی که به هر دلیل و به هر تقدیر، طرح عدم کفایت به طور رسمی به صحن علنی مجلس آمد، چه می بایست می کردیم. یکی از دشوارترین و پیچیده ترین موقعیت ها برای جمع ما همان روزها بود. تا آنجا که به یاد می آورم در دو روز و ساعت ها به بحث و نظر پرداختیم. هرچند جمع ما دیگر به کفایت سیاسی رئیس جمهور وقت اعتقادی و حداقل اعتمادی نداشت، ولی می اندیشیدیم چه موضعی اتخاذ کنیم که درست باشد و به سود کشور؟ افزون بر این، در آن مقطع به عدم توان بنی صدر برای اداره کشور یقین داشتیم؛ چرا که با روندی که طی شده بود، بنی صدر دیگر عملا نمی توانست به کار خود ادامه دهد. به ویژه پس از عزل ار فرماندهی کل قوا، ایشان در عمل در مقام خود نبود. این همان واقعیتی بود که مهندس سحابی هم بدان اشاره کرده است
در هرحال از مجموعهی تحلیل ها به این نتیجه رسیدیم که به عدم کفایت رأی بدهیم ولی نمی خواستیم امتیازی نیز به طرف مقابل بدهیم که هیچ گاه به سلامت و صلاحیت شان باور نداشتیم. اندیشیدیم که در نطق موافق یا مخالف خود نیز نمی توانیم مواضع خود را تبیین کنیم. زیرا که در آن غوغا گوش شنوایی نبود. از این رو تصمیم گرفتیم رأی به عدم کفایت بدهیم ولی همزمان بیانیه ای منتشر کنیم و مواضع انتقادی خودمان را نسبت به هر دو طرف و مرزبندی مان را با دو سوی منازعه روشن کنیم. این بود که بیانیه ای تهیه شد و حدود ده نفر (از جمله محمدکاظم بحنوردی از علاقه مندان بنی صدر) آن را امضا کردند و آن در اوایل تیر ماه ۶۰ در اطلاعات و کیهان منتشر شد. در همین جا بگویم که در آن زمان من و دوستان به آیت الله خمینی باور و اعتماد داشتیم و می پنداشتیم که به لحاظ سیاسی تنها شخصیت اثرگذاری که می تواند ثبات سیاسی کشور را تضمین کند، ایشان است. یعنی همان دیدگاه مهمی که آقای بنی صدر نیز در مقام رئیس جمهور بدان باور داشت و حداقل بدان تظاهر می کرد.
اما چرا رأی به عدم کفایت؟ جناب دلخواسته پرسیده اند دلیل قانونی شما برای رأی به عدم کفایت چه بوده است؟ همان گونه که گفته شد که پرسش از درستی عنوان کودتا را به اهل فن وا می نهم، ماهیت حقوقی عدم کفایت و ادله آن را نیز به اهل فن واگذار می کنم و اگر قانع شوم که وجاهت قانونی نداشته، با صراحت می پذیرم و مسئولیت آن را قبول می کنم؛ اما اگر عدم کفایت را از منظر محتوایی و مضمونی معیار قرار دهیم، شخص من در آن زمان به این نتیجه رسیدم که آقای ابوالحسن بنی صدر صلاحیت و شایستگی اداره کشوری چون ایران انقلابی را در آن زمان ندارد. با اشاراتی که داشتم، تا حدود زیادی، دلیل یا دلایل خود را گفته ام. حال بگذارید ملاحظات پیشین را کنار بگذارم و شفاف بگویم که جناب بنی صدر، برخلاف تصویری که از خود ساخته و پیروان محدودش نیز آن را پیوسته تکرار می کنند، دارای روحیه استبدادی بوده و التزامی به اخلاق و آزادی و عدالت نداشته و ندارد. هرچند جناب بنی صدر ملّی و استقلال خواه است و این بسی نیکوست اما باور دارم که ایشان آزادی خواه نیست. درست است که وی در آن زمان در موارد زیادی به درستی به قانون شکنی ها و خودکامگی ها معترض بوده و به همین دلیل نیز از مواضع ایشان حمایت می کردیم ولی در عمل و به تجربه روشن شده که ایشان بیشتر برای مچ گیری و پرونده سازی برای رقیب این کارها را می کرده و هنوز هم می کند و نه از موضع حق و عدالت و قانون و دموکراسی. شخص نقدناپذیر نمی تواند آزادی خواه و دموکرات باشد. شفاف تر بگویم از نظر من بنی صدر خودکامه ای بود که با خودکامگانی مشابه در سوی دیگر رقابت می کرده و می کند. از آنجا که ایشان در بارهی پایگاه اجتماعی خود دچار توهم بود و حریف را ناتوان و حقیر می شمرد، در نهایت مغلوب حریف هوشمند شد که البته به ابزارهای قانونی و بی قانونی بیشتر مجهز بود. قدرت طلبی، قدرت طلب دیگری را حذف کرد. از منظر دیگری می توان گفت بنی صدر، به رغم تمامی ادعاهای هوشمندی و نبوغ، از تدبیر لازم برای مدیریت برخوردار نبود. به همین دلیل بود که از یک سو نتوانست از حمایت های مهم شخصیتی چون آیت الله خمینی و شماری از علمای با نفوذ (مانند پسندیده و اشراقی از بیت خمینی و جامعه روحانیت مبارز در تهران) برای تدبیر امور به سود خود و مردم استفاده کند و از سوی دیگر همین بی تدبیری موجب شد که در همان دامی بیفتد که آدم مرموز و توطئه گری چون حسن آیت و حداقل بخشی از حزب جمهوری اسلامی برای ایشان پهن کرده بود. تأسف آور است با این که نوار کذایی آیت را آقای بنی صدر و دوستانش در اختیار داشتند و بعد آن را منتشر کردند، با این حال با فرق سر در همان چاه سقوط کرد که از قبل تعبیه شده بود. بی تدبیری بیش از این می شود؟ از این رو اگر گفته شود آقای بنی صدر «ورشکسته به تقصیر به تقصیر» است، گزاف نیست.
گاهی گفته می شود که با برکناری بنی صدر، استبداد چیره شد و فجایع بعدی رخ داد و حتی به قول آقای دلخواسته هنوز هم در حال رخ دادن است. واقعیت این است که از سی خرداد ۶۰ استبداد تحکیم شد ولی در این میان بخشی از مسئولیت آن با بنی صدر است. رخدادهای این چهل سال و فجایع رخ داده، در مرحلهی نخست بر عهدهی رهبران و حاکمان گوش به فرمان است ولی این بدان معنا نیست که بنی صدر و مجاهدین و دیگران سهمی ندارند. اگر نخستین رئیس جمهور این اندازه بی تدبیر و ناتوان نبود و دچار آن همه خطای محاسبه نمی شد، شاید مسیر انقلاب و جمهوری اسلامی، که یکی از معمارانش نیز بنی صدر بود، به راه دیگری می رفت. گزاف نیست گفته شود که یکی از بدبیاری های ملت ایران آن بود که شخصی چون آقای سید ابوالحسن بنی صدر اولین رئیس جمهور آن شد.
با توجه به این ملاحظات خدمت آقای دلخواسته عرض می کنم که اختلاف من و شما بر سر رأی به عدم کفایت و دیگر موضوعات مطرح شده نیست، بلکه اختلاف اساسی در آن است که من، بر خلاف شما، جناب بنی صدر را نماد آزادی و مدافع قانون و حقوق مردم نمی دانم. اگر در آن زمان با تردید و نگرانی به عدم کفایت رأی دادم ولی بعدتر به صائب بودن آن رأی اعتقاد بیشتری پیدا کردم. آخر چگونه می توان پذیرفت که مدافع «بیان آزادی»، ولو برای بقا، با سازمانی چون سازمان مجاهدین ضد آزادی و نماد ترور و خشونت و استبداد مطلق هم پیمان شود و بدین ترتیب حداقل عملا از اعمال این سازمان ضد آزادی دفاع و حمایت کند؟ چگونه می توان قبول کرد کسی که خود را حق مطلق می شمارد و هیچ مخالف و منتقدی را تحمل نمی کند و حتی برای تخریب رقیب و رقیبان از هیچ تهمتی و تحریفی نیز ابا ندارد، آزادی خواه و عدالت طلب و دموکرات باشد؟ جناب دلخواسته در این زمینه نیز نسبت خلافی به من داده و آن این که من به رأی خودم افتخار کرده ام، خیر! آنچه می گفته ام، صائب بودن آن رأی بوده است و نه بیشتر.
واقعیت امر آن است که آقای بنی صدر و پیروانی چون آقای دلخواسته، روی دیگر سکهی جمهوری اسلامی هستند. همان گونه که آنان با جعل و تحریف، برای اثبات حقانیت خود، دست به تخریب رقیبان واقعی یا خیالی می زنند، اینان نیز چنین می کنند. همان گونه که مقامات جمهوری اسلامی در این بیش از چهل سال، هیچ مخالف و حتی منتقدی را تحمل نکرده و نمی کنند، بنی صدریون نیز هیچ مخالف یا منتقدی را برنمی تابند. اصولا در چهارچوب نظریهی مشعشع «وسط بازی»، هر نوع گفتار و رفتاری میانه و انتقادی و مستقل بلاموضوع خواهد بود. آقای دلخواسته مرا و مانند مرا متهم کرده است که به دلیل رأی چهل سال پیش به عدم کفایت رئیس جمهور محبوب ایشان، در جناح استبداد قرار گرفته ام. می پرسم اگر این گونه بود، چرا پس از آن رأی، بیش از پیش مورد قهر و غضب و تحریم امت حزب الله قرار گرفتم؟ حتی در سال ۱۳۸۰ در زندان دادگاه انقلاب در عشرت آباد نیز ساعت ها در باره ارتباط با بنی صدر بازجویی شدم. اگر داستان آسیب دیدنم به اتهام بنی صدری بودن را در این چهل بگویم، حکایت تلخ درازی خواهد شد. قابل توجه این که طرف مقابل نیز مدعی بود که چرا طرف ما را نگرفتید و خود را مستقل معرفی کردید؟ از باب نمونه یک بار (فکر می کنم در سال ۶۲) به مناسبتی با آقای محمد محمدی گرگانی (نماینده گرگان) در ریاست جمهوری به دیدار آقای خامنه ای رفته بودیم، وقتی من به برخی از اعمال ایشان و آقای هاشمی رفسنجانی ایراد گرفتم، ایشان گفت: آخر شما و آقای محمدی هم دچار اشتباه شدید. پرسیدم: چه اشتباهی؟ گفت: شما هم به جای این که در کنار هاشمی قرار بگیرید، یا در کنار بنی صدر ایستادید و یا اعلام بی طرفی کردید. ملاحظه می کنید که این منطق چه قدر آشناست؟ گویا مستقل بودن و روی پای خود ایستادن، همواره تاوانی سخت دارد!

چهارم. سوء استفاده از مهندس سحابی
جناب دلخواسته باز از سر جهل یا جعل نسبتی به من داده که کذب است و نادرست و برآمده از توهمات ایشان است. ایشان مدعی شده اند که «آقای اشکوری، تنها جزئی کوچک از یک جریان می باشند، که باور دارند که برای حفظ خود به هر قیمت، باید کودتای خرداد ۶۰ در حافظه تاریخی – سیاسی جامعه دفن شود و این گونه هنوز ادامه دهنده کودتای ۶۰ می باشند». در جایی افاضه فرموده اند « . . و اولین قدم برای جبران مافات نه پنهان شدن در پشت زنده یاد سحابی که مسئولیت پذیری در رابطه با اعمال و مواضع تان می باشد». سخن شگفتی است! اولا نمی دانم چنین امر مهمی را از کجا کشف کرده و به استناد کدام دلیل و حتی شاهد و قرینه این دعوی را بازگو کرده اند؟ قاعدتا ایشان مدعی علم غیب نیستند. ثانیا مگر من تا کنون حرف ناگفته ای داشته ام و یا مرتکب گناه کبیره ای شده ام که برای نهان کردنش به پناه این و آن هم بروم و از عزیزی چون مهندس سحابی سوء استفاده کنم؟ تردید ندارم که اگر سحابی زنده بود، نخستین کسی بود که این دعوی و این توهین آشکار را تکذیب می کرد. ثالثا حداقل در این سیزده سال اخیر، به دلیل برخورداری از آزادی عقیده و بیان، شاید من تنها فردی باشم که از بازماندگان صدر انقلاب و از نمایندگان مجلس اول، بارها و بارها و به مناسبت های مختلف از آن دوره و رخداد عدم کفایت یاد کرده ام. در این صورت، چگونه متهم می شوم به دفن کردن آن ماجرا؟ در هرحال این یک شگرد قدیمی است که اول طرف را با قاطعیت به اتهامی متهم کن و بعد به نقطه ضعف فرضی او حمله کن؛ شگردی که مقامات جمهوری اسلامی در آن استادند. با این حال گفتن ندارد که استقلال و وفاداری به آزادی و رعایت انصاف و بی طرفی نسبت به هر فرد و جریانی، گناه بزرگی است. تجربه نشان داده که اگر کسی به هر دلیل اندک تمایزی با حضرات بنی صدری داشته باشد، محکوم به انواع اتهامات و گناهان کبیره و صغیره است. من که از همان مجلس اول تا آخرین لحظات حیات مرحوم سحابی با ایشان دوست و در عرصه های مختلف همکار بوده ام، به خوبی می دانم که او چگونه فکر می کرده و از جمله در باره بنی صدر و ریاست جمهوری اش چه نظری داشته که در مقاله پیش گفته برخی جملاتش را از کتاب خاطراتش آورده ام. اکنون چرا و چگونه جناب دلخواسته دایهی مهربان تر از مادر شده و ظاهرا خودش برآن است که از نام نیک سحابی به گونه ای دیگر بهره برداری کند. طبعا داوری نهایی در این باب را به مقاله بعدی ایشان موکول می کنم.

آخرین سخن
یکی از شگردهای جناب بنی صدر و شماری از پیروان در گزارش های تاریخی سه سال اول انقلاب، این است که یا وقایع را نصفه – نیمه نقل می کنند و یا حوادث را درست نقل می کنند ولی در نهایت نتایج نادرست و از پیش مفروض استخراج می کنند و یا به کلی خلاف گفته و نسبت های نادرست به افراد و یا جریان های مخالف می دهند. اینان در ارجاع به منابع دیگر نیز گاه با آدرس به سراغ اسناد و منابع رفته و فقط جملاتی را مورد استناد قرار می دهند که به کارشان می آید و شگفت آن که نامش را می گذارند «تحقیق». از آنجا که منبع اصلی گزارش های این گروه گفته ها و مدعیات جناب بنی صدر است، به تجربه دریافته ام که به روایات ایشان هیچ اعتمادی نیست و از این رو اقوال بنی صدر باید با داده های مستند و معتبر دیگر راستی آزمایی شود. مراد این است که با روایات بنی صدر و بنی صدریون باید با احتیاط برخورد کرد. از این منظر، گزارش ها و تحلیل های بنی صدریون مشابهتی تام دارد با ستون «نیمهی پنهان» کیهان حسین شریعتمداری که در آن راست و دروغ چنان به هم آمیخته شده اند که شاید به سادگی نتوان اقوال صادق و کاذب و یا تام و ناقص را تشخیص داد. با توجه به این مشابهت است که عنوان این نوشتار را «نیمهی پنهان نویسی محمود دلخواسته» انتخاب کرده ام. صد البته این عنوان نه مانند کردن آقای دلخواسته با حسین شریعتماری است و نه قصد تخفیفی در کار است. صرفا به انگیزهی تقریب ذهن و افادهی مقصود از این عنوان استفاده شده است. می دانیم که در تشبیه «وجه شبه» یکی هم باشد، کفایت می کند.
نکته دیگر آن است که نه اقوال و مدعیات جناب دلخواسته حاوی تمامی واقعیات است و نه سخنان و گزارش های من کامل اند و صد درصد منطبق با حقایق عینی رخ داده؛ در این اقوال در بهترین و صادقانه ترین حالت بخشی از رخدادها و واقعیت ها بازگو می شوند. به ویژه آنچه من در این باب گفته ام، برآمده از تجربهی زیسته من از آن زمان تا کنون است. آنچه در عمل دیده ام را گزارش کرده ام. اگر روزی دریابم که حرفی از این گزارش ها نادرست است، بی درنگ اعلام خواهم کرد. در این گزارش ها و احیانا داوری ها، دوستی ها و دشمنی ها و حتی دوری ها و نزدیکی ها حداقل ارادی تأثیری نداشته و ندارند.
موضوعات مهم و متنوع مطرح شدهی دیگر چون مسائل مربوط به جنگ و یا انتخابات ریاست جمهوری و یا مجلس اول، چندان ارتباطی با موضوع ندارد و محتاج تحقیق و دسترسی اسناد فراوان است. خوشبختانه در سالهای اخیر در داخل و خارج گفتارهای شفاهی و مقالات و کتاب های پر شماری در باره مسائل مربوط به جنگ هشت ساله ارائه شده اند. نیز در بارهی دعوی تقلب گسترده و سازمان بافته در انتخابات مجلس اول، حرف و حدیث بسیار است. پیش از این نیز به مناسبتی در این باره سخن گفته ام. فقط اشاره می کنم که اگر چنین تقلبی مهم انجام شده بود، اولا چگونه رئیس جمهور مدافع قانون و حقوق مردم در نهایت آن را به رسمیت شناخت و از همان مجلس برای دولت و رئیس دولت خود رأی اعتماد گرفت؟ (ادعای تحمیلی بودن نیز دلیل قانع کننده ای نیست). از باب این که فرض محال، محال نیست، می توان پرسید: اگر استیضاح صورت نمی گرفت و یا رأی نمی آورد، باز حضرات مجلس را تقلبی می گفتند؟ ثانیا، حداقل به این پرسش باید پاسخ داد که چگونه آقای فخرالدین حجازی به عنوان نفر نخست وکیل تهران شد؛ در حالی که وی از حامیان بنی صدر و دشمن خونی بهشتی و حزب جمهوری اسلامی و کاندیدای دفتر هماهنگی بوده است؟ به یاد می آورم که یک بار حجازی در یکی از سخنرانی های عمومی بنی صدر در کنار ایشان ایستاده بود و من آن را در تلویزیون دیدم. حجازی حتی در مجلس نیز تا بهار ۶۰ از حامیان بنی صدر شمرده می شد. چگونه شد که چهره های شاخص نهضت آزادی و غیر خودی ها، نه تنها انتخاب شدند بلکه شماری از آن ها آرای بیشتری از چهره های نامدار حزب مخالف در تهران کسب کردند؟ وانگهی، مسئولان برگزاری انتخابات مجلس، عمدتا از جناح رئیس جمهور بودند. در هرحال موضوع محتاج بحث و تحقیق جامع و دقیق است. با چند جمله گزینشی نمی توان آدرس غلط داد.
واپسین نکته آن که خاطرات دوران مجلس اول را به صورت روزنوشت یادداشت کرده ام که امیدوارم روزی موفق به انتشارش شوم. شاید برای اهل تحقیق مفید واقع شود.

تلگرام
توییتر
فیس بوک
واتزاپ

15 پاسخ

  1. از واشنگتن p و ٣۴
    ارش هموطن عزیز
    ۴٠ سال در چهار قاره و چندین کشور
    انواع فریبنده سوسیالیزم و بازار ازاد
    کار و کارفرما و را تجربه کرده ام
    ازادی در خدمت و حوزه اقتصاد است .
    در شرق و غرب
    البته چند کشور شمالی اسکاندیناوی
    گلها ی سر سبد جوامع روی کره زمین
    اند.
    اینها کشورهای کوچکی هستند .
    کلا‌ باید گفت انسان زمینی
    بن بست سیاسی است .

    اکثرکشورها در مشگلات اند.

  2. آقای دانیال و محمد گرامی‌
    یکی‌ از مهمترین اسنادی که به ما نشان می‌دهد که پایه گذاران جهوری اسلامی و از آن جمله آقای بنی صدر در آن زمان چگونه می‌اندیشدند و به دنبال چه بودند پیش نویس قانون اساسی‌ است که توسط آقایان .ناصر کاتوزیان،فتح االله بنی صدر، حسن حبیبی، احمد صدر حاج سید جوادی، عبدالکریم لاهیجی ، جعفری لنگرودی.نوشته شد و به تصویب آقای خمینی هم رسید. گرچه این پیش نویس بعدا توسط مجلس خبرگان کنار گذشته شد اما مقدمه آن که توسط آقای ابوالحسن بنی صدر نوشته شده به خوبی‌ نشان می‌دهد که ایشان در آن زمان چگونه می‌اندیشیدند و به دنبال چه بودند. به عنوان مثل ایشان در این مقدمه ۵ صفحه‌ای فقط دوبار کلمه دمکراسی را بکار میبرند آن هم داخل گیومه و به معنی امری مذموم. به نظر ایشان دمکراسی‌های غربی و شرقی‌ چیزی نیست مگر سرپوشی طبقاتی برای فریب انسان ها. نقل قول‌های زیر را بخوانید و قضاوت کنید:
    “وقتی درعرصه قدرت جوئی، میدان عمل تنگ تر می شود و اختیار انسان در فعالیت های سازنده کمتـر و در عملیـات تخریبی فزونتر می گردد، بتدریج جستجوی رشد و آزادی جای خود را به جستجوی قدرت ها می دهد . تمرکز و تکاثر زور و قدرت های ویرانگر جای رشد انسان و فراخی جستن افق آزادیهای او را می گیرد . در جریان رشد قـدرت هـای سـلطه جوی اقتصادی و سیاسی، لاجرم انسان بعنوان انسان از صحنه بیرون می رود تا بعنوان آلت ایـن قـدرت هـا بـه صـحنه بازگردد. از اینروست که در «دمکراسی» های غربی و شرقی که دو شکل یک واقعیت یعنی همان زورمداری هسـتند، روز بروز آزادیهای انسان محدودتر می شوند و زمان به زمـان از آهنـگ رشـد واقعـی او کاسـته مـی گـردد”.
    همانطوری که ملاحظه شد آقای بنی صدر که اکنون دمکراسی‌خواه شده و از حقوق پنجگانه دم میزند آنروز‌ها دنبال برقراری جامعه و نظام توحیدی بود، آنهم نه فقط در ایران بلکه در جهان. ایشان که در این پیش نویس پنج صفحه‌ای ۱۴ بار ترکیب ” نظام / جامعه توحیدی” را بکار میبرد مدعی میشود:
    “استقلالی که در جمهوری اسلامی جریان آن آغاز می گیرد، بیرون رفتن از همه مناسبات و تناسباتی که بدانها کشور ما بطور روزافزون غارت می شد و مردم ما اسیرتر می گشتند . وقتی استقلال همه جانبه تحقق می پذیرد، آزادیهـا نیز واقعیت پیدا می کنند. آزادی در استقلال و استقلال در آزادی و تحصیل این دو در اسلام ممکن می گردد “.
    ملاحظه می‌فرمائید که جامعه توحیدی ای که بنی صدر نوید آنرا می‌دهد شباهت‌های بسیاری به “ولایت فقیه” آقای خمینی دارد،گرچه خمینی دقیقا میداند چه می‌ خواهد اما بنی صدر در توهم “جامعه توحیدی” غوطه میزند، جامعه ای که نه تنها هیچ مصداق تاریخی‌ ندارد بلکه ۱۸۰ درجه در تقابل با تاریخ واقعی‌ جوامع مسللمان در ۱۴۰۰ سال گذشته است که پر است از بیداد روحانیت شیعه و سنی، بویژه در کشتار دگر اندیشان و نوکری بیگانگان.

  3. اقای اشکوری… بس کنید بت سازی را و نسبت خود کامگی و دیکتاتوری را .. به بهانه دفاع از زنده یاد مهندس سحابی القاب زشت به دیگران ندهید . بنی صدر خالی از اشتباه نبود .. ایشان و مهندس سحابی در تضعیف دولت بازرگان به جد کوشیدند . چرا مهندس سحابی و جمعی از دوستانشان با چپ روی و تند روی از نهضت ازادی خارج شدند و جمعیتی به نام ملی مذهبی تشکیل دادند؟ چرا شما در مجلس زشت ترین توهین ها را نسبت به ایت الله شریعتمداری کردید؟ چرا مهندس سحابی در تلویزیون امد وان توهین ها را نسبت به نهضت ازادی نمود ؟ اینکه ایشان در فشار بودند توجیه گر سخنان ایشان نیست .زنده یاد بازرگان را تنها گذاشتند و خواسته و ناخواسته در سقوط دولت بازرگان سهیم هستند . بکوشیم در داوری ها منصف باشیم. دوران این بت سازی ها و فتوی دادن ها گذشته است .

  4. آقا دانیال عزیز،
    برعکس شما من متاسفانه در انقلاب حضور داشتم بیشتر سخنرانی اورا شنیده و بیشتر مقالات ایشان را خوانده ام،
    دقیقا چنین است که میگوئید.
    آقای اشکوری از کارشکنی دوستان پیشین واز تحمیل مرحوم رجایی درعین اینکه سالم وخوش قلبی نهایتا درحد مدیر یک دبیرستان درجه ۲ همان زمان بود چیزی نمیگوید! و…الخ

  5. از یک نظر ، دوران شکل گیری و ادامه بقای جمهوری اسلامی را میتوان به چهار دوره تقسیم کرد.
    ۱- دوره اعتراضی و پیدایش وتمرکز رهبری ، این دوره از اواسط ۱۳۵۶ آغاز شد و ۲۲ بهمن ۱۳۵۷ پایان یافت. در این دوره همگرایی ملی بدون وجود منشوری مدون رو به گسترش بود و همدلی ایرانیان موتور پرتوان حرکت آن شد.
    ۲- با شکسته شدن اقتدار نظام سلطنتی و پیروزی انقلابیون ، دوره گذار آغاز شد، در این دوره آقای خمینی و شورای انقلاب رهبری را بر عهده داشتند. با توجه به اینکه قانون مدون عمومی و تایید شده روابط درون دولت و رابطه دولت با ملت را تنظیم نمی کرد ، هر فرد و گروهی به نسبت توان خود در تصمیم گیری ها و اجرای امور دخالت میکرد. و نهایتا در موارد اختلاف ، حرف آخر را آقای خمینی میزد.
    ۳- دوره قانون اساسی اول ، در این دوره که از آذر ۱۳۵۸ آغاز میشود و در خرداد ۱۳۶۰ پایان میابد ، کشور و دولت مستقر دارای قانون اساسی است. بر اساس این قانون حقوق ملت و جایگاه هر کدام از ارگان های دولت روشن شده است . طبق این قانون آقای خمینی رهبر است و حدود اختیارات و وظایف او در قانون معین شده است. آقای خمینی بارها در این دوره خارج از محدوده تعین شده در قانون اساسی برای رهبر عمل کرده است.
    ۴- از خرداد ۱۳۶۰ ، عملا رهبر جمهوری اسلامی خود را مقید به رعایت حدود تعین شده در قانون اساسی نمی بیند و در جهت برکنار کردن رئیس جمهور وقت وارد عمل میشود. و بدین ترتیب دوران حاکمیت ولایت مطلقه فقیه در جمهوری اسلامی آغاز میشود و ۱۳۸۸ شیوه کشور داری جاری به قانون مبدل میشود.
    هم زیستی اجتماعی در صلحی پایدار بدون وجود یک قانون اساسی در جوامع امروزی ممکن نیست ، اما وجود قانون هم کافی نیست ، نوع رابطه ای که یک ملت و فعالان سیاسی- اجتماعی آن با قانون میگیرند تعیین کننده است. اگر دوره قانون اساسی اول و عملکرد نیروهای مختلف در آن زمان و میزان توجه و احترام آنها نسبت به قانون را مورد توجه قرار دهیم ، زودتر و بدور از تاثیر پذیری از احساسات و توهمات آنروزمان میتوانیم ضعف ها و قوت ها را دریابیم. برداشت من از آن دوره این است که رهبری دوران گذار و نیروهای مذهبی دیگر که طی دوره انقلاب و بویژه دوره گذار با حمایت نیروهای نظامی – امنیتی دوران شاه به یک موقعیت برتر دست یافته بودند ، قانون اساسی را هر چند خود به آن رای دادند جدی نگرفتند و کوشش کردند مواضع بدست آمده در دوران گذار را بهر قیمتی شده است همچنان حفظ نمایند. اصلی ترین مشکلی که این نیروها با اولین رئیس جمهور ایران داشتند ، تاکید او بر حق حاکمیت ملی و اجرای قانون اساسی مصوب بود. زندگی ۴۰ ساله خود نشان داد که رابطه هر کدام از دو طرف با حقوق ملت و قانون اساسی چگونه بوده است.

  6. آقای بنی صدر برای اینکه خود را بر کشد از هیچ کاری برای خراب کردن دیگران ابایی ندارد، یکی از آن افراد زنده یاد انسان شریف و آگاه دکتر شاپور بختیار که در آن شرایط بحرانی که سیل شورو نادانی همه را فرا گرفته بود مسئولانه به تنهایی در مقابل سیل ویرانگر ایستاد و در این راه جان گرامی خود را از دست داد و موکدا میگفت که دیکتاتوری نعلین بسی خطرناکتر از پوتین است بود که جناب بنی صدر برای توجیه دست بوسیها و همراهی کردن خود با خمینی از هیچ تهمتی به او فروگذار نکرده است.

  7. نوشته اید: “نکته آخر آن که، در حد اطلاع من از آن دوران، اگر تحقیقی جامع و منصفانه از دوران بنی صدر و افکار و اعمال شخص او انجام شود، می پندارم که بسیاری از حقایق؛ حقایقی که به وسیلهی جناب بنی صدر و مریدان دیده و یا گفته نمی شود، روشن می شود و در نهایت، بیشتر به زیان آقای بنی صدر خواهد بود تا به سود ایشان و مدعیات تکراری و رایج در این گروه محدود سیاسی پر مدعا.”

    این چه طرز سخن گفتن و سفسطه است؟ اگر ادعا می کنید چیزهای زیادی روشن نیست چطور می توانید پندار کنید که در نهایت داستان به زیان بنی صدر و حواریونش ختم می شود؟ آیا علم غیب دارید؟

    طرف در مقاله خود فقط یک سوال مهم و بزرگ را طرح کرده که شما تلاش می کنید از زیر آن در بروید: بنی صدر کدام اصل از اصول قانون اساسی را نقض کرده بود که بتوان بر این اساس به او رای عدم کفایت داد؟

    در نهایت شایسته تر و قابل درک تر بود اگر می فرمودید که در جوانی بدلیل خامی، قرار گرفتن در جایگاهی که ظرفیتش را نداشتم و تعصب کور مذهبی کارهایی کردم یا نکردم که اینک در مورد آنها تردید دارم. شما هم مثل همه انسانهای دیگر و شخص بنی صدر هستید، کاملا جایز الخطا.

  8. من جوانی هستم که بعد از انقلاب به دنیا آمدم. و حدوداً ۱۲ سال است که به مسائل سیاسی و اجتماعی علاقه مند شده ام و در ایران زندگی میکنم. در طی این مدت به جرات می توانم بگویم که بنی صدر و اطرافیان اون صادق ترین، آگاه ترین و با شرف ترین گروه سیاسی هستند که تا به حال دیده ام. تحلیل آقای دلخواسته رو من خواندم و انصافا خیلی مستددل و دقیق صحبت کردند. من از ایشان تشکر میکنم که به نسل ما که در انقلاب حضور نداشتند، تصویری درست و منسجم ارائه کردند.

  9. با سلام
    بر خلاف روش معمول، آقای اشکوری طاقت نیاورده اند که صبر کنند تا نقد اینجانب به مقاله ایشان به آخر برسد و بعد پاسخ دهند و اینگونه کار نقد روشمند ادامه پیدا کند. که این خود گویایی خاص خود در مورد شخصیت ایشان را دارد. ولی من بروش معمول عمل خواهم کرد و بعد از کامل کردن نقد مقاله اول ایشان و انتشار آن به مقاله آخر ایشان خواهم پرداخت.

    همانگونه که گفتم، هدف اصلی اینجانب از پاسخ به ایشان، نه فرد ایشان بلکه استفاده از فرصتی است که ایشان، ندانسته، برای روشنگری و نور انداختن بر زوایای تاریک نگاه داشته شده و تاریخ ساز وطن، در اختیار اینجانب گذاشتند. تا اینگونه نسل جوان ما بهتر ببیند که چگونه و چرا انقلابی که برای استقرار مردمسالاری در ایران آزاد و مستقل انجام شده بود به استبدادی سرکوبگر تر و فاسد تر از استبدادی که سبب ساز انقلاب شد منجر شد. اینگونه پاسخ درخور به سوال چه باید کرد را خواهد یافت. در این رابطه دوباره از ایشان سپاسگزاری می کنم.

    دیگر اینکه و از آنجا که ایشان اول بار مقاله خود را در گویا منتشر کرده بودند، پیشنهاد می کنم که برای اینکه حق خوانندگان ایشان در گویا رعایت شود، مقاله دوم خود را هم برای گویا بفرستند تا خوانندگان گویا نیز از پاسخ ایشان مطلع شوند.

  10. راوی در روایا ت دارد
    ابلیس
    تکبر
    حرص
    حسد
    کرد
    و ماهمه نیز
    من بسیاری از بزرگان را دیده ام
    بازرگان طالقانی منتظری
    استثنا بودند

    اصلا در نزد انها احساس امنیت
    میکردیم
    من نزد اقای خمینی که همراه
    همسرم بطور خصوصی رفتم
    ان احساس امن که نزد
    بازرگان طالقانی منتظری مطهری
    بود اقای خمینی بهشتی بنی صدر
    اصلا نداشتند .
    البته بهشتی و بنی صدر هردو انسانهای
    قابل و دانشمند بوده اند .
    ایندو از جنس کسروی هدایت
    شریعتی ایتاله صدر موسی صدر
    محمدحنیف ‘, بیژن جزنی رضاییهاو…

    بودند

  11. سانسور خط استقلال وازادی و در کل جریانات اصیل ملی گرا منحصربه جریانات سیاسی داخلی نیست.
    انها که منصفانه شبکه‌های تحلیلی خبری پر مخاطب خارجی را رد گیری کرده ند بر این باورند که این سانسور عجیب به طرز شگفت انگیزی جزو سیاست های نانوشته اما استراتژیک انها است . واضح است که جریانات مستقل از امکانات مالی چندانی برخوردار نیستند که قادر به تبلیغ گسترده همچون شبکه‌های وابسته داخلی و خارجی باشند. کنشگران سیاسی مستقل باید در حد توان خود با این سانسور مقابله کرده و در بازی رژیم زورمدار که همه تلاشش ایجاد اختلاف میان مبارزان و در نتیجه از میدان بدر کردن بدیل واقعی است وارد نشوند.
    سوال صریح من از اقایان این است که چرا به این اختلافات دامن میزنند و هدف شأن از تخریب همدیگر چیست. مگر نه این است که حاصل این تخریب همواره به زیان مبارزان واقعی تمام شده است. ایا بهتر نیست که دعوا بر سر عملکرد اقای بنی صدر یا سحابی در ابتدا ی انقلاب را رها کرده و هم اکنون به دنبال راهکار واقعی مبارزه برای ارایه به نسل جوان باشیم. من شما را مثل برادرانی میدانم که دزد خانه شأن را رها کرده و در حال دعوا با یکدیگرند.

  12. آقای اشکوری جوری از نمایندگان مجلس اول صحبت می کند اگر کسی آن دوره را ندیده و نمایندگان را نشاخته باشد فکر می کند اکثریت مجلس شخصیتهایی مثل دکتر مصدق، دکتر شایگان، دکتر فاطمی، محمود نریمان ، مهندس زیرک زاده و امثالهم در مجلس نشسته بودند و تصمیم می گرفتند. اکثریت مطلق مجلس اول نوکرهای خمینی بودن. یک مشت چماقدار آدم کش شکنجه گر تیر خلاص زن که دیگر اینقدر تعریف ندارد. بنی صدر اگر در مجلس طرفدار داشت رجایی توسط حزب جمهوری اسلامی بعنوان نخست وزیر تحمیل نمی شد.در ضمن مرحوم مهندس عزت الله سحابی از موضع خط امامی یعنی طرفداری از خمینی از نهضت آزادی انشعاب زد. نه از موضع آزادی خواهی. بنی صدر از ۵۷ تا مرداد ۵۹ از حواریون خمینی بود. از خرداد ۵۹ موضع گیری مستقل بنی صدر شروع شد که به فاصله یکسال سرنگونش کردند.آقای اشکوری شما هم مثل دکتر سروش از انتقاد از خود فرار نکن.شما به ولایت فقیه باور داشتی در مجلس اول از شهریور تا آذر ۶۰ از شبی ۳۰ نفر تا ۳۰۰نفر را با محاکمات دو تا پنج دقیقه ای اعدام کردن.

  13. آقای اشکوری، در بی‌ ربط بودن نوشته آقای دل خواسته تردیدی نیست گرچه این شیوه نگارش ایشان و سایر بنی صدر‌یون مسبوق به سابقه است و در ادامه “کی‌ بود کی‌ بود من نبودم” است که مدت ۴۰ سال است هر روزه در گفتار و نوشتار آنها تکرار می‌‌شود. تمام عالم در ” کودتای ۶۰” مقصر بوده ا‌ند الا بنی صدر. به خوانندگان محترم پیشنهاد می‌کنم که کتاب خیانت به امید بنی صدر را بخوانند تا بدانند “کی‌ بود کی‌ بود من نبودم” یعنی‌ چه. بنا بر این هر گفته و نوشته‌ای که به نوعی، تیزبینی سیاسی، درایت، فراست، دانش بی‌ انتها، اسلام شناسی‌، بیگناهی و رشادت بنی صدر را مورد سوال قرار دهد با اتهام “وسط بازی کردن” مورد حمله بنی صدر‌یون قرار می‌گیرد. بنی صدر‌یون فقط در پی‌ این نیستند که کم و کاست اعمال خودرا راست و ریست کنند، امری که همه انسانها خواسته و نخواسته تا حدی گرفتار آن هستند، بلکه آنان در پی‌ اینند که تاریخ انقلاب را بر قامت بنی صدر ببرند و بدوزند. هر فردی که به این برش و دوخت ایراد بگیرد دارای “عقل زورمدار” است و خارج او از مدار “توحید”. به عنوان مثل نگاه کنید به گفته‌ها و نوشته‌های بنی صدر در پاسخ به این سوال که چرا وقتی‌ همسر شما کتاب ولایت فقیه خمینی را به زبان فرانسه ترجمه کرد شما و یا خود او مقدمه‌ای مبنی بر فاشیستی بودن نظرات این کتاب ننوشیتد؟ پاسخ او به این سوال گواه روشنی دیگری است بر سبک “نیمه پنهان” که هدفی جز کتمان حقیقت ندارد. رفتار و کردار بنی صدر‌یون البته از چشم مردم ایران دور نیست , چه در تحولات اخیر ایران مردم از همه کس سخن می‌گویند الا بنی صدر، و این همان چشم اسفندیار بنی صدر‌یون است. وقتی‌ اقای دل‌خواسته اشکوری و دیگران را به کتمان “کودتای ۶۰” متهم می‌کند تصور می‌کند که این اشکوری و یا “شاه الهی‌ها”هستند که مانع میشوند که مردم ایران رهبر واقعی‌ خود، آقای بنی صدر، را نبینند. دل خواسته نمی‌‌خواهد قبول کند که فراموش شدن بنی صدر علی رغم تبلیغات شبانه روز نه کار اشکوری است نه کار شاه الهی‌ها, بلکه نتیجه شناخت آنها از بینش و کنش بنی صدر. کافی‌ است که یک جوان ایرانی‌ فقط پیش بینی‌‌های بنی صدر را در مورد آینده اقتصاد ایران بعد از انقلاب اسلامی را بخواند تا ببیند که این متفکر دهر سر تا پا در اشتباه بوده است؛ جمله زیر نمونه خروار است:
    “انقلاب اسلامی از جنبه اقتصادی جامعه و طبیعت ایران را از انطباق با تولید اقتصاد مسلط باز می رهاند و هدف مصرف را تامین نیاز های طبیعی انسان قرار می دهد. استفاده از توزیع نا برابر در امد ها تمرکز و تکاثر انها در دست معدودی بی فرهنگ و نیز تمایلات و غرایز، خصوص غرایز جنسی، برای نا محدود کردن میل به مصرف را، نفی می کند و تقوی یعنی رهایی از غیریت ها و تقرب به خدا، به توحید را، ضابطه حاکم بر مصرف و بنا بر این بر توحید قرار میدهد. نه درامدها را ضابطه مصرف بلکه نیاز ها را ملاک می شناسد.”(بیانیه ملی‌، صفحه ۹۹)

  14. به تنها رای که داده واز آن پشیمان نیستم رای به آقای بنی صدر هست، بعضی مطالب درمقاله طولانی آقای دلخواسته برایم قابل هضم نبود لیکن،باخواندن مطالب شما و تحلیل از ناگفته ها…«تحریف»تمام افکارتان را در دربند آخر«سخن پایانی»مقاله قابل رویت بود وهست!
    برایتان متاسفم،ونمیتوانم شما را دوست بزرگمردی خالص چون مرحوم سحابی بدانم…

دیدگاه‌ها بسته‌اند.

بازار دید و بازدیدهای دیپلماتیک در منطقه گرم است و ظاهرا روند نوینی از روابط و همکاری‌های منطقه‌ای شکل گرفته است. فرصت‌های جدید و تهدیدهای نوین، هم بازارها را به حرکت درآورده و هم موجب

ادامه »

در میان فعالین سیاسی بحثی جدی در جریان است که سرنگونی نظام جمهوری اسلامی و گذار یک‌باره از حکومت چه پیامدهایی خواهد داشت. بررسی شرایط ایران نشان می‌دهد که به احتمال زیاد پیامد سرنگونی حکومت «خلاء سیاسی» خواهد بود. در توضیح ویژگی‌های این پدیده می‌توان گفت…

ادامه »

رضا شاه در عمل یک رئیس جمهور مادام العمر در سرمشق اقتدارگرایانه بود. او هیچ ویژگی متعارف یک پادشاه را نداشت.تمام وقت خود را صرف اداره کشور می‌کرد. تفریح و فراغت پادشاه و سپردن امور اجرایی کشور به دیوان برای رضا شاه چندان معنا نداشت. در دوران حکمرانی او

ادامه »