زیتون– شرطیهای خلاف واقع هر پاسخی که داشته باشند، نتیجه درست مینماید چون امکان راستیآزمایی ندارند و ابطالناپذیرند. اما گاهی بهانهی طرح آنها، کشف پاسخ نیست، بلکه پرداختن و تحلیل موضوعاتی است که در عالم واقع وجود دارند. ما نیز در زیتون، چهلمین سالگرد درگذشت آیتالله محمود طالقانی، از رهبران انقلاب ۵۷ و موسسان نهضت آزادی ایران، را بهانه قرار دادیم تا بپرسیم «اگر» طالقانی زنده میماند آیا سرنوشت انقلاب ۵۷ تغییر میکرد؟ و یا اگر طالقانی خیلی زود از میان انقلابیان نمیرفت، به چه سرنوشتی دچار میشد؟
از سوی دیگر چهلمین سالگرد درگذشت این «پدر» روحانی، فرصتی برای معرفی و بازخوانی آثار او مخصوصا تفسیر «پرتویی از قرآن» بود. برخی از نوشتههای این ویژهنامه به این موضوع اختصاص یافته است.
گزارشهای زیتون و آثار و گفتگوهایی را از محمدجواد اکبرین، عبدالعلی بازرگان، محمد توسلی، محمدمهدی جعفری، علیرضا رجایی، اعظم طالقانی و حسن یوسفی اشکوری در این پروندهی ویژه میخوانید.
محمدمهدی جعفری در گفتوگو با «زیتون»
اگر طالقانی زنده میماند به سرنوشت منتظری گرفتار میشد
زیتون ـ آیتالله طالقانی، احتمالاً تنها روحانی تاریخ معاصر ایران بوده که محبوب همه اقشار ملت بود و محبوبیتش را از دست نداد. اینکه افکار و شخصیت طالقانی چه آبشخورهایی داشت، سلوکش در برخورد با مخالفان چگونه بود، چه نگاهی به «کفار» داشت، در دعوای مطهری با شریعتی کجا ایستاده بود، تفاوتهایش با مهندس بازرگان چه بود، تفسیرش از قرآن تا چه حد وزین بود، رویکرد انقلابیاش به رژیم شاه تا چه حد منصفانه بود، انقلابیگریاش چقدر مقبول و موجه بود، چرا در بهمن ۱۳۵۷ تشخیص نداد که از تنور انقلاب نان آزادی بیرون نمیآید، اگر بیشتر زنده میماند آیا کارش به تقابل با آیتالله خمینی کشیده میشد و در این صورت سرنوشت سیاسیاش چه میشد، و نهایتاً آیا به مرگ طبیعی مرد یا نه، سوالاتی است که «زیتون» در گفتوگو با محمدمهدی جعفری مطرح کرده است. محمدمهدی جعفری از یاران و دوستداران آیتالله طالقانی است و در شناختن و شناساندن او سعی وافری به خرج داده است. وی همچنین سرویراستار و رئیس کمیته علمی نشر مجموعه آثار آیتالله طالقانی است. متن کامل این گفتگو از پی میآید . ادامه …
طالقانی اگر زنده میماند، در برابر آیتالله خمینی میایستاد
طالقانی از راه دین ارتزاق نمیکرد
زیتون ـ اعظم طالقانی، مشهورترین و سیاسیترین فرزند آیتالله طالقانی است و بخش بزرگی از عمرش را صرف مبارزات سیاسی و فرهنگی کرده است. با این حال این مصاحبه با خانم طالقانی، درباره ابعاد غیر سیاسیتر زندگی آیتالله طالقانی است. موضوعاتی چون منبع ارتزاق آیتالله و نگاهش به صنف روحانیت و ارتزاق از راه دین و مواردی از این دست. با این حال مصاحبه یکسره خالی از موضوعات سیاسی نیست. اعظم طالقانی معتقد است حتی اگر رهبری انقلاب اسلامی در اختیار آیتالله طالقانی قرار میگرفت، نظام سیاسی ایران دموکراتیک نمیشد. متن این گفتوگو پیش روی شماست. ادامه…
آیتالله طالقانی روشنفکر دینی بود
محسن غرویان، استاد حوزه علمیه قم، معتقد است آیتالله طالقانی اگر در حوزه علمیه باقی میماند، یک مرجع تقلید نواندیش و بهروز میشد. غرویان اسلام سیاسی طالقانی را چندان هم از اسلام آیتالله خمینی دور نمیداند و بر این باور است که اگر طالقانی زنده میماند، در کنار آیتالله خمینی به پیشبرد انقلاب اسلامی کمک میکرد. آقای غرویان که سالها شاگرد آیتالله مصباح یزدی بوده، طالقانی را یک روشنفکر دینی میداند که از حیث برخورداری از نگاه روشنفکرانه به دین، پیشگام سایر روحانیون قائل به اسلام سیاسی بود و از این حیث بر چهرههایی چون دکتر بهشتی و هاشمی رفسنجانی و آیتالله خامنهای، اقدم است. ادامه…
از مستندات تا «خیالبافی تاریخی»
زیتون ـ محمدرضا سرداری: سال گذشته دو تن از فرزندان آیتالله محمود طالقانی در گفت و گویی مفصل با رسانههای داخل کشور نکاتی را درباره جایگاه پدرشان در انقلاب بازگو کردند که بازتاب وسیعی داشت. اصل ادعا این بود که اگر آیتالله طالقانی در قید حیات بود حادثه گروگانگیری رخ نمیداد و جنگی نیز میان ایران و عراق به وقوع نمیپیوست. اما اگر طالقانی رهبر انقلاب بود، انقلاب اسلامی ایران در مجموع به کدام سو میرفت؟ کوشیدم این پرسش را با تعدادی از صاحبنظران و اندیشمندان حوزه سیاست در میان بگذارم اما برخی به بهانه وقت از پاسخ عذر خواستند و برخی نیز فرصت تأمل. اما آیا چنین پرسشی مجالی برای طرح یا تأمل دارد؟ یا پاسخی برای آن میتوان یافت؟ یا همچنان که یکی از پرسششوندگان گفت پاسخ به چنین سؤالی کار کاهنان و منجمان است. ادامه…
نه مارکسیسم، نه سرمایهداری
زیتون ـ جلیل فقیهی: در دهه ۲۰ و ۳۰ خورشیدی، و به ویژه بعد از سرنگونی دولت ملیگرای محمد مصدق، گفتمان چپ و عدالتخواهی گفتمان غالب جریان روشنفکری در ایران بود. هویتِ «بخشی» از گروههای سیاسی مسلمان نیز، احتمالا تحت تاثیر چنین فضایی، و البته برگرفته از تحولات جهانی، رنگ و بوی سوسیالیستی به خود گرفته بود. به عنوان نمونه میتوان به تاسیس «نهضت خداپرستان سوسیالیست» در سال ۱۳۲۲ توسط گروهی از جوانان مذهبی به رهبری محمد نخشب، و کمی بعدتر از آن به سخنرانیهای پرشور علی شریعتی در حسینیه ارشاد اشاره کرد که رگههای مشخصی از سوسیالیسم و عدالتخواهی داشتند. ادامه…
سه مفسر موثرِ معاصر
طالقانی و «بازگشت به قرآن»
امسال (۱۳۹۸) چهلمین سالگشت درگذشت زنده یاد آیتالله سید محمود علایی طالقانی است. او در نوزدهم شهریور ۱۳۵۸ از این جهان فانی به جهان باقی رخت کشید. مرگ وی در سپیده دم پس از پیروزی انقلاب ایران و در آغاز شکل گیری نظام نوپای جمهوری اسلامی و تأسیس نهادهای آن، ضایعه بزرگ و جبران ناپذیری برای انقلاب و مردم ایران بود. زیرا، با توجه به مجموعه ویژگی های فردی و منش و روش کم و بیش آزموده طالقانی، اگر او چند سالی هم زنده می ماند، احتمالا می توانست به سهم خود مسیر انقلاب و نظام برآمده از آن را در مسیری متفاوت راهنمایی کند و حداقل در سیر تحولات به گونه ای نقش ایفا کند که حوادث تلخ و زیانبار بعدی یا رخ ندهد و یا از شدت و حجم و میزان تخریب آنها کاسته شود. ادامه…
طالقانی و نظریهی دینی قدرتستیز
درحالی که طی سالهای اخیر دربارهی آیتالله سیدمحمود طالقانی کتابها و مقالههای چندی نوشته شدهاست، نسبت به توضیح این موضوع که چگونه از دل نظام روحانیت و ساختار دانشِ اجتهادیِ مسلط، کسانی نظیر طالقانی با آن ویژگیهای سیاسی و فکری بروز پیدا کردهاند، تلاش کمتری صورت گرفتهاست. مجتهدان تراز اوّلی نظیر برادران زنجانی یعنی سیدابوالفضل و سیدرضا زنجانی یا سیّدمحمود طالقانی مبیّن جریان غالب حوزههای دینی نبودهاند و این سوال را ناگزیر در مقابل ما قرار میدهند که آنها چگونه مسیر متفاوتی را طی کردهاند. البتّه در سالهای اخیر توجّه به اهمیّت تفکیک خطوط فکریِ حوزههای اسلامی-شیعی به دلیل تجربهی جمهوری اسلامی تا حدودی جلب شده است و با اتّکاءِ به همین نوشتهها و آثار است که شاید گفته شود تفاوت مشیِ فکری-سیاسیِ طالقانی یا سیدابوالفضل یا سیدرضا زنجانی به دلیل تعلّقِ آنها به آن رگهی مهم اندیشهی اجتهادی است که از آخوند خراسانی منشاء میگیرد. ادامه…
نگرانیهای یک مفسّر
در سال ۱۳۵۸ تلویزیون ایران مجموعه گفتارهایی را از آیتالله طالقانی پخش کرد که محور آن تفسیر قرآن بود. او در این مجموعه ضمن اینکه الگوی فهم خود از قرآن را شرح میدهد سورهای را که برای تفسیر انتخاب میکند سوره «نازعات» است. مراد از این یادداشت کوتاه، تأمل در دو نکته است؛ نخست اینکه چرا سوره نازعات را برای تفسیر برگزید و دیگر اینکه در الگوی فهم از قرآن بر کدام نکته تاکید کرد؟ ادامه…
مقدمه در دو دهه اخیرِ پساانقلاب ۵۷، دو جریان فکری نئولیبرال که از یک سو،…
خبر هرگونه تفاهم میان ایران و آمریکا، در جامعهای که دههها زیر سایه تنش،…
به مناسبت بیست و نهم خرداد سالروز مرگ علی شریعتی متفکر بزرگی که بیش…
درامد: آنچه که در این نوشتار ملاحظه میکنید، حاشیهای است بر یک گفتوگو در…
مدتی است هر رسانهای را که باز میکنید، سعید لیلاز را میبینید که با لحنی…
جامعه ایران از دیماه تاکنون با سه بحران همزمان و عمیق روبهرو شده است: سرکوب…