وزیر آموزش و پرورش دولت یازدهم، در آستانهی دومین استیضاح خود قرار گرفته است. هفته گذشته علی لاریجانی رئیس مجلس دهم، اعلام کرد که طرحِ استیضاح وزیر به هیات رئیسه مجلس تحویل داده شده است .
در این طرح آمده، یکی از دلایل استیضاح «ناتوانی وزیر در جلب توجه و عنایت عملی دولت در افزایش فضای آموزشی در مناطق محروم کشور» است که «سرانه فضای آموزشی آنها بهمراتب از متوسط کشور کمتر است» .
علی اصغر فانی وزیر آموزش و پرورش دولت یازدهم، گفتگویی با سایت تسنیم انجام داده ،که سرشار از آمار و ارقام و اعداد است. آقای وزیر در این گفتگو، تلاش کرده تا با کمک این آمار و ارقام نشان دهد که وزارت آموزش و پرورش در انجام وظایف خود توانا بوده و در مواردی عملکرد فوقالعادهای داشته است. او در مواردی برای نشان دادن عملکرد خود از مغالطات «بزرگنمایی» یا «کوچکنمایی» بهره گرفته است.
***
مغالطه «بزرگنمایی» و «کوچکنمایی»، دو مغالطهی شبیه هماند که مغالطهگر به کمک آنها سعی میکند ابعاد یک خبر یا پیام را از حالت طبیعی خارج کرده و احتمالا معانی غیرواقعی و یا نادرستی را به مخاطب برسانند و یا نتایج نادرستی را اخذ کند. در این مغالطات بخشی از خبر چنان برجسته میشود که بر سایر بخشها سایه انداخته و یا آنها را از نظر غایب میکند و یا جای آنها را در ذهن مخاطب میگیرد.
به عنوان نمونه، نویسندهای را در نظر بگیرید که 3 کتاب و 98 مقاله نوشته است و میخواهد در انتخابات شورای شهر کاندید شود. ستاد انتخاباتی او در یک آگهی تبلیغاتی میثنویسد:
به کاندیدای ما رای دهید، او محقق و نویسنده بیش از صد کتاب مقاله است.
در این پیام تبلیغاتی مبالغهی «بزرگنمایی» شکل گرفته است چون خواننده مثلا گمان میکند که دستکم نیمی از صد اثر را کتابهای نویسنده تشکیل می دهد و نتیجه میگیرد که این فرد محقق و نویسنده بزرگی است و یا دست کم از بعضی از کاندیداهای دیگر شایستهتر است. این در حالی است که او فقط 3 کتاب تالیف کرده و نتیجهگیری مخاطب درست نیست.
در نمونهثای دیگر این استدلال را بینید:
پوما بهترین کفش دنیا برای مسابقات دو میدانی است، چون از 10 نفر اولِ مسابقات قهرمانی المپیک، 4 نفر کفش پوما به پا داشته اند، این در حالی است که تنها 3نفر کفش آدیداس و 3 نفر کفش نایک پوشیدهاند.
به نظر میرسد استدلال درستی است و پوما بهترین کفش دنیاست؛ اما اگر مشخص شود که نفر اول تا سوم قهرمانی المپیک، کفش ادیداس و نفر چهارم تا ششم کفش نایک و نفر هفتم تا دهم کفش پوما به پا داشته اند، این استدلال رنگ می بازد و خواننده در مییابد که اطلاعات پوما «بزرگنمایی» شده و خبر به صورت جهتدار به او اعلام شده است و گوینده دچار مغالطه «بزرگنمایی» به نفع پوما و یا «کوچکنمایی» به ضرر رقبا شده است.
اکنون نمونهب روزمره این مغالطه را در اظهارات علی اصغر فانی، وزیر در آستانهی استیضاح دولت یازدهم، در سایت تسنیم ببینید :
وزیر آموزش و پرورش افزود: 107 هزار مدرسه در سطح کشور داریم و اگر یک درصد آنها مشکل داشته باشند در مجموع با هزار و 70 مشکل مواجه میشویم اما متأسفانه برخی رسانهها به سراغ ضعفها میروند بالاخره آموزش و پرورش اقدامات خوب هم انجام میدهد و ضعفها نیز ضعفهایی بوده که از قدیم وجود داشته و بخشی از آن جبران شده و بخشی به دلیل کمبود امکانات و منابع جبران نشده است.
آقای وزیر در این اظهارات استدلال میکند که اگر هزار مدرسه هم در آموزش و پرورش اشکال داشته باشند، قابل قبول است، چون این تعداد در مقابل صدهزار مدرسه بدون مشکل، بسیار کم است. ظاهراً استدلال قانع کنندهای به نظر میرسد اما اگر خوانندهثی پیام دریابد که از این هزار مدرسه مشکلدار، 500 تای آنهامثلا در سیستان و بلوچستان قرار دارند و هیچکدام از آنها در استان تهران نیست، متوجه میشود که اقای وزیر در آمار مدارس سیستان بلوچستان «کوچکنمایی» و در آمار تهران «بزرگنمایی» کرده، یعنی بدون توجه به «متوسط سرانه آموزشی» مغالطه کرده است و اینجاست که سخن استیضاح کنندگان درست مینماید که میگویند: «وزیر در جلب توجه و عنایت عملی دولت در افزایش فضای آموزشی در مناطق محروم کشور که سرانه فضای آموزشی آنها بهمراتب از متوسط کشور کمتر است، ناتوان بوده ». جالب توجه است که آقای فانی در جایی دیگری در همین مصاحبه میگوید: به عنوان مثال در استان سیستان و بلوچستان […] 500 کلاس خشت و گلی وجود دارد که تا پایان سال 96 باید جمع شود. ( چند کلاس خشت و گلی در استان تهران وجود دارد ؟)
نمونه روزمره دیگری از این مغالطه را میتوان در همین گفتگوی آقای وزیر مشاهده کرد:
فانی با اشاره به اینکه طی سه سال گذشته 4 میلیون و 700 مترمربع مدرسه ساخته شده است، بیان کرد:این رقم بسیار زیاد است و ساخت 20 بیمارستان یا حتی 100 بیمارستان قابل مقایسه با 4 میلیون و 700 هزار مترمربع مدرسه نیست، از این میزان25 درصد توسط خیران ساخته شده و بقیه را نیز دولت تقبل کرده است. این حجم کار تنها یک قلم از اقدامات عمرانی آموزش و پرورش است.
آقای فانی در حالی که در سراسر مصاحبهاش از واحدهای «کلاس» و «مدرسه» برای شمارش استفاده کرده است، در این اظهارات ناگهان واحد را به «متر مربع» تغییر میدهد تا عدد عجیب ودرشت 4 میلیون و 700 در میان سایر اعدادی که در این مصاحبه آمده اند ذهن مخاطب را تسخیر کند و البته این عدد را هم همانجا با 20 تا 200 تا بیمارستان «مقایسه» می کند تا جادوی عدد و مبالغهی بزرگنمایی را کامل کرده باشد و البته در نهایت هم لازم میبیند بگوید «این تنها یک قلم از اقدامات عمرانی است»؛ یعنی شنونده میتواند مثلا در سه سال ده ها و بلکه صدها مورد از این اعداد میلیونی را تصور کند!
در مغالطات بخوانید:
مقدمه: گسست میان نص قانون و وجدان جمعییکی از بنیادیترین کارکردهای نظام حقوقی در…
نوشتاری با عنوان «تأملی بر فرصت نهفته در آینده ایران؛ برخاستن از خاکستر بحرانها در…
تجربه دینی چیست؟ در ترازوی نقد ۱ —طرح مسئله پرسش از ماهیت آگاهی، جایگاه انسان…
اخیرا مقاله ای در چهار بخش با عنوان " انحطاط روشنفکری دینی در ایران معاصر"…
یکی از شاخههای بسیار مهم فلسفه، اخلاق باور نام دارد. اخلاق باور، حیطهی فکری است…
به مناسبت نهمین سالگرد درگذشت دکتر ابراهیم یزدی دقیقا به یاد ندارم که از…