چه كسي جلوی بحران بي‌اعتماد‌ی را خواهد گرفت؟

مردم ایران در باتلاق شایعات

زیتون- نازنین نامدار: «آقا به‌نظرتون کار خودشون بود؟…. سرشو زیر آب کردن… ما فامیلمون نزدیک پلاسکو مغازه داره می‌گه منفجرش کردن… مگه میشه، شخصیت به این بزرگی یه دکتر همراهش نبوده؟… این مملکت کلی پول داره به من و شما نمی‌دن، خودشون می‌خورن… سیداحمدم خودشون کشتن، هاشمی هم اونجوری شد… یه رفیق دارم قبلا تو بیت رهبری بوده، می‌گه خامنه‌ای مریضه با آمپول سرپا نگهش می‌دارن… موسوی و کروبی هم از خودشونن، اگر واقعا می‌خواستن می‌گفتن مردم نرن خونه‌هاشون، همون‌جا بشینن… دیدی پلاسکو رو منفجر کردن تا مردم فکرشون مشغول این بشه، هاشمی رو یادشون بره که چطور شد….»

عبارات بالا، صرفنظر از شبکه‌های اجتماعی تنها بخش کوچکی از مکالمات روزمره ایرانیان در محافل عمومی نظیر تاکسی،‌ اتوبوس، مترو، محل کار، مهمانی‌های خانوادگی و… را تشکیل می‌دهند. به‌نظر می‌رسد بحران بی‌اعتمادی در هفته‌های اخیر که تحولاتی نظیر درگذشت آیت‌الله هاشمی و فاجعه پلاسکو رخ داده بیش از همیشه خودنمایی می‌کند. مردم به‌طور مستمر دنبال راستی‌آزمایی و کشف نشانه‌هایی از دروغگویی مقامات و رسانه‌های رسمی‌اند و عمدتا در مسیر حقیقت‌جویی به نقطه قابل اتکایی نیز نمی‌رسند چرا که عناصر و اطلاعات پایه برای کشف واقعیت نزد حکومت قرنطینه شده است.
آیا در حال حاضر کسی می‌تواند به‌گونه‌ای مستدل و اقناع‌کننده با اطلاعات و مدارک کافی توضیح دهد که سرانجامِ حیات آیت‌الله هاشمی چگونه رقم خورد؟ ساختمان پلاسکو به چه دلایلی آوار شد؟ و یا اینکه دقیقا چند تن در این فاجعه جان‌باختند و زخمی شدند؟
طرفه آنکه سیر بی‌اعتمادی کنونی اصولگرا و اصلاح‌طلب و مسئول و غیرمسئول نمی‌شناسد بلکه شاهد یک بی‌اعتمادی همه‌جانبه با شدت و ضعف‌های مختلف هستیم که نسبت به همه گروههای سیاسی پدید آمده است. به‌طور مثال، در هفته‌های گذشته بارها بر طبیعی بودنِ فوت آیت‌الله هاشمی در مواضع مسئولان و حتی اعضای خانواده وی تاکید شده است. آخرین مرتبه در روز چهارشنبه، محمد هاشمی گفته که علت مرگ برادرش ایست قلبی بوده و نه خفگی.

او در مصاحبه‌ای با ایسنا توضیح داده است: «‌علت مرگ (آیت‌الله) خفگی نبود. من وقتی علت را پرسیدم، گفتند ایست قلبی بوده است، اما زمانی این اتفاق افتاد که ایشان در استخر بودند. محافظین هیچ‌وقت (در استخر) نبودند… ‌خانواده درخواستی برای (کالبدشکافی) نداده بود. اینکه آن روز تیم پزشکی همراه‌شان نبوده، حرف درستی نیست. ایشان هیچ وقت تیم پزشکی نداشت، مخصوصا که در فاصله دفتر کار تا خانه، پزشکی ایشان را همراهی نمی‌کرد.»

اگر بخواهیم علاوه بر همه دلایل سیاسی و جامعه‌شناختی در باب دلایل بی‌اعتمادی‌ها تأمل کنیم یکی از مولفه‌های موثر نادیده گرفتن خواست مردم از حاکمان در وقایع مختلف است

برادر آیت‌الله هاشمی که رئیس دفتر وی در مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز بوده برای پایان دادن به شایعاتی مبنی بر قتل آیت‌الله هاشمی بیشتر توضیح داده و می‌گوید: «واقعیتِ درگذشت ایشان همان  است که گفته شد. ایشان ترور نشده، در ۸۲سالگی به استخر رفته‌اند و پزشکان هم می‌گویند در هوای آلوده نباید به استخر رفت و این یک فاکتور پزشکی است اما ایشان رفته‌اند و ایست قلبی کرده‌اند.»
با این وجود به‌نظر می‌رسد این توضیحات نیز نمی‌تواند به شایعات و گمانه‌زنی‌ها خط بطلان بکشد چرا که با یک جمله معروف در مکالمات روزمره ایرانیان مبنی بر اینکه «مجبورش کردن اینا رو بگه» نه تنها محتوای گفته‌های وی با تشکیک روبرو می‌شود بلکه سوژه تازه‌ای با عنوان فشار بر خانواده هاشمی برای عدم افشای «قتل» وی یا «معامله» آنها با حکومت پیدا می‌شود. در این میان منفعت اصلی به کاسبان کلیک و دیده شدن می‌رسد بی‌آنکه حقیقتی برای مردم آشکار شود.
به‌عنوان نمونه تا مدت‌ها بحث بر سر اینکه چرا تصویری از آیت‌الله هاشمی در بیمارستان و یا پیکر وی منتشر نشده وجود داشت که بعدها در واکنش به مواضع غیراخلاقی سعید قاسمی از فرماندهان سابق سپاه درباره آیت‌الله هاشمی٬ تصویری از پیکر وی پس از غسل منتشر شد. دقایقی طول نکشید که همان تصویر به‌صورت دستکاری شده به‌گونه‌ای که آثاری غیرطبیعی بر چهره وی بود در گروههای تلگرامی بازنشر شد.

مقصر کیست؟
امروزه علاوه بر مردمان عادی اگر از یک فعال سیاسی پرسیده شود معنای تکذیب در ایران چیست بی‌شک پاسخ خواهد داد که یعنی آن خبر درست بوده، او حتی اگر بخواهد متفاوت از دیگران پاسخ دهد باز هم در میان گزینه‌هایش به معنای تصدیقی بودنِ تکذیب‌ها از سوی مسئولان در ایران اشاره خواهد کرد.
قاعدتا فقدان آزادی رسانه‌ها و اخلالِ حاکمیتی بر جریان شفاف اطلاعات از پایه‌های اصلی بروز بی‌اعتمادی فزاینده در ایران است.

بی‌اعتمادی که نه تنها در نگاه مردم به مسئولان حکومتی وجود دارد بلکه دامن روابط شهروندان با یکدیگر را نیز گرفته است. با توجه به حوادث اخیر اگر بخواهیم علاوه بر همه دلایل سیاسی و جامعه‌شناختی در باب دلایل بی‌اعتمادی‌ها تأمل کنیم یکی از مولفه‌های موثر نادیده گرفتن خواست مردم از حاکمان در وقایع مختلف است. به‌عنوان نمونه مردم بازگویی حقیقت و شناسایی مقصران را درباره فجایعی همچون پلاسکو مطالبه می‌کنند اما حاکم به‌دلیل منویات شخصی و منافع سیاسی گروهها و چهره‌های مورد حمایتش با یک فرمان به‌شدت این خواست عمومی را سرکوب می‌کند. نتیجه این سرکوب‌ها در ادوار مختلف٬ باتلاقی از شایعات و اطلاعات گمراه‌کننده ایجاد کرده که حتی نخبگان نیز راهی به بیرونِ آن پیدا نمی‌کنند.

به اشتراک گذاری بر روی telegram
تلگرام
به اشتراک گذاری بر روی twitter
توییتر
به اشتراک گذاری بر روی facebook
فیس بوک
به اشتراک گذاری بر روی whatsapp
واتزاپ

6 پاسخ

    1. قاقو به کجا وصله؟ که شایعه پراکنی می کند؟!
      اوضاع سیاه هست، ولی نه به این سیاهی.
      عده ای خارج نشین که مثلا اپوزیسیون هستند، با نشر شایعات و اخبار افراطی، جلو دو تا خبر واقعی را هم می گیرن و مملکت را دوباره دائی جان ناپلئونی می کنند.
      البته خسته شده اند و می خواهند برگردند وطن. ولی این راهش نیست! لا اقل بنظر من!
      راهی اگر باشد، راه اصلاح تدریجی و سیاست گام به گام است، همان که زنده یاد بازرگان می گفت، و حالا هم زنده باد خاتمی می گوید!

  1. بی‌اعتماد یک نشانه نبود سرمایه اجتماعی است. سرمایه اجتماعی هم «چسب» پیوستگی و یکپارچگی است. بدون سرمایه اجتماعی کافی، هر جامعه‌ای از درون سقوط می‌کند. حتی اگر ظاهر خلاف آن را نشان دهد

  2. متاسفانه چه بپذیریم وچه نپذیریم بی اعتمادی درکشورمان به تمام معنی به بحران رسیــده…وامروز تقریبا” هیــچ کس هیچ موضوع ای را نمی پذیرد…!
    ومسائل بیش ازاینهاست که در این مقاله آمده،
    همــه این مسـائـل بخاطراین بوجود آمده که مردم نسبت به رادیو وتلویزیون کشـورمام بی اعتماد شـده انـد وبه روزنامه ها هم همینطور…مردمیکه بدنبال اخبـارهستنــد بیشتــر اخبارشان را از رادیو وتلویزیون بی بی سی و آمریکا ودیگر رسانه های ماهواره ای…دریافت میکننــد وخود همیـن موضوع فاجعـه به بار آورده…!
    بیـن میلیــون تا میلیـارد فاصله بسیـار است ، یکی چون کلمـه بیلیــون را از زبان یک نفرفارسی زبان در بی بی سی ویا رادیو فردا، تلویزیون آمریکا و… شنیده ، دربحث های روزهای بعدازشنیدن این کلمــه میگویـد: ایران روزانه در سوریــه اینقدر بیلیــون هزینــه میپردازد… در لبنـان اینقـدر بیلیـون و…همه اینها هم بخاطر این است که حقیقت امر راکمترمیشنویم! مثلا” درهمین رابطه وقتی قسمت هایی از یک سخنـرانی سردارشهیــدی که در سـوریــه شهیــد شــددرتلویزیون پخش گردیـد به شبکه های مجازی راه یافت ودست به دست شــد که این سـردارشهیــد گفتــه بود که بعــدازجنگ ۳۳ روزه بابت غرامت به مزارع لبنانی ها چقدر پرداخت کرده ایم ویا برای احشــام مرده لبنانی ها چقدر پرداخت شده و …الخ

  3. بحران بی اعتمادی همزاد این نظام مقدس است و جلو آن هم گرفتنی نیست .در این نظام قانون به نفع شرع بی اعتبار شده است و شرع نیز یعنی منافع تک تک روحانیت حاکم و حواشی آن . شرعی که به استناد آن میتوان چند هزار زندانی را بدون محاکمه اعدام کرد . شرعی که میتوان به نفع آن دروغ گفت و به هر منتقد و مخالفی تهمت زد . شرعی که به میل هر امام جمعه در هر استان رنگی به خود میگیرد . شرعی که قضای آن روی هر شیادی در طول تاریخ را سفید کرده است و شرعی که ولی فقیه آن به هیچ کس پاسخکو نیست .
    این بی اعتمادی همزاد نظام است و ربطی به امروز و دیروز ندارد ،
    در دوران اصلاحات شخصی در مشهد تعدادی زن بدنام را کشت ، قضیه ای که معمولا ربطی به سیاست ندارد ، اما قاضی پرونده برای اینکه حرفهای خود را برای مردم باورپذیر کند در مصاحبه مطبوعاتی فرماندار مشهد را که از اصلاح طلبان بود را کنار خود نشاند !

دیدگاه‌ها بسته‌اند.

یادداشت روز

اندیشه

آخرین مطالب