آدرس‌دادن به شیوه جهانگیری

زیتون ـ یلدا امیری: طی ۴ دهه اخیر، تزریق اطلاعات نادرست به جامعه و دادن تحلیل‌های متناقض و مخدوش بر اساس این اطلاعات یکی از روش‌های نظام حاکم بر ایران برای ادامه حکمرانی بوده است. از سوی دیگر در طول 42 سال گذشته مردم نتوانسته‌اند از مجرای شرکت در انتخابات تغییری ملموس در سیاست‌های نظام ایجاد کنند، اینگونه به شکل دوره‌ای دچار انفعال شده و با احساس یاس به انزوا و دوری از سیاست پناه برده‌اند.

تحریم انتخابات، که پیش از هر انتخاباتی در ایران یکی از گزینه‌های روی میز است، را می‌توان یکی از نشانه‌های همین یاس و انزوا دانست. البته نه لزوما در میان همه تحریمی‌ها. بخشی از مردمی که سال‌ها به پای صندوق‌های رای رفتند، نتیجه نگرفته‌اند و در سال‌های اخیر حرف از تحریم انتخابات می‌زنند. آمار انتخابات مجلس یازدهم نیز نتیجه همین تحریم بود، که رکورد کمترین میزان مشارکت مردم بعد از انقلاب (41 درصد در کل کشور 22 درصد در تهران) را به نام خود ثبت کرد.

حال در آستانه انتخابات ریاست جمهوری 1400 بسیاری از افراد بدنه جمهوری اسلامی تلاش می‌کنند با ایجاد ارتباط میان مسائلی گاه متناقض مردم را به پای صندوق‌های رای بکشانند. اسحاق جهانگیری، معاون اول روحانی در جدیدترین اظهار نظر خود «تحریم انتخابات» را به «تحریم‌های اقتصادی» آمریکا مرتبط دانسته است. او انتخاب محمود احمدی نژاد به عنوان رئیس دولت و تحریم‌های آمریکا در دوره او و در ادامه را حاصل قهر مردم با صندوق رای دانسته است.

انتخابات و تحریم؛ دوگانه خیر و شر

صرف‌نظر از تایید یا تکذیب درستی یا اثر بخش بودن تحریم انتخابات، مقامات جمهوری اسلامی تلاش می‌کنند شرکت با عدم شرکت در انتخابات را به دوگانه ای از خیر و شر تعبیر کنند. در حالی که عدم اختیار دولت‌ها در ایران برای پیشبرد سیاست‌های خود فارغ از اینکه کسی به آنها رای بدهد یا نه دیگر در ایران بر کسی پوشیده نیست و اتفاقا این روزها با انتشار فایل صوتی وزیر امور خارجه، جواد ظریف، سندی محکم برای آن رو شده است.

بیشتر بخوانید:

همه راه‌ها به «میدان» ختم می‌شود

بیگانه یا «آشنا»؟

حضور اسحاق جهانگیری شامگاه 10 اردیبهشت در کلاب هاوس به نامزدی او در انتخابات تعبیر شد. اگرچه جهانگیری گفت که نظرش در این مورد منفی است اما اضافه کرد «هیچ وقت نگفتم که نامزد نمی‌شوم، تابع جمع هستم.» جهانگیری دفاع تمام قدی از اقدامات دولت روحانی در تمامی زمینه ها کرد و این تصور را ایجاد کرد که در صورت ریاست جمهوری، دولت او ادامه دولت روحانی خواهد بود.

معاون اول روحانی در بخشی از سخنانش به انتقاد از دولت احمدی نژاد پرداخت و تلویحا انتخاب او به عنوان رئیس دولت را ناشی از تحریم انتخابات سال 1384 دانست و گفت: دود تحریم اقتصادی که برای مردم ما رقم خورده است، از دل تحریم انتخابات برآمده است. اگر در سال ۸۴ درست عمل می‌کردیم، شورای امنیت ما را تحریم نمی‌کرد و دشمنان ما طمع نمی‌کردند. البته درک می‌کنم شاید مردم نسبت به اثربخشی رای و قدرت واقعی دولت دچار تردید شده باشند اما به عنوان یک خادم ملت عرض می‌کنم، رئیس دولت می‌تواند موثر باشد، یک وقت می‌گوید که تحریم کاغذ پاره است، یک وقت هم رئیس دولت می‌گوید باید تحریم را حل کنیم، پذیرفته می‌شود و از آن برجام می‌آید.

سخنان جهانگیری در حالی بیان شده که اولا مذاکرات پنهان جمهوری اسلامی با دولت اوباما در دولت احمدی نژاد آغاز شد. از سوی دیگر در انتخابات 1384 تحریم گسترده ای مطرح نبود میزان مشارکت در دور اول نزدیک به 63 درصد و در دور دوم نزدیک به 60 درصد برآورد شد. تحریم ان زمان بیشتر در میان عده‌ای از فعالان دانشجویی و سیاسی مطرح شد.

تسلط میدان بر سیاست

شواهد بسیاری نشان می‌دهد که در انتخابات سال 1384 جریان‌های مختلف، مانند سپاه پاسداران، نیروهای بسیج، گروه‌های اصولگرا، مداحان، هیئت‌های مذهبی و حتی امامان جماعت مساجد به صورت سازمان‌یافته به نفع شهردار سابق تهران وارد عمل شدند.

حتی موضوع تقلب در این انتخابات نیز بارها مطرح شد. اکبر هاشمی رفسنجانی، مهدی کروبی و مصطفی معين، سه کانديدای این انتخابات، اعلام کردند که دخالت‌های سازمان‌يافته‌ای به نفع محمود احمدی نژاد انجام شده است. کروبی در ابتدا در نامه‌ای سرگشاده نوشت که مجتبی خامنه‌ای، يکی از فرزندان آيت الله خامنه ای با کمک بخشی از سپاه پاسداران و نيروی بسيج در انتخابات اعمال نفوذ کرده‌اند.

جعفر حبيب زاده، مديرکل حقوقی وزارت کشور دولت خاتمی نیز تاکيد کرد که در انتخابات جرم‌های آشکار رخ داده و افزود که به کار بردن واژه‌هايی چون «بد اخلاقی» در مورد اين تخلفات منحرف کردن افکار عمومی است.

علی ميرباقری، مديرکل امور مجلس وزارت کشور ايران که به عنوان بازرس ويژه در برگزاری این انتخابات فعال بود. به خبرنگاران گفت که به ‌عنوان بازرس ويژه وزارت کشور در حوزه انتخابيه تهران هنگامی که برای کنترل به محله‌های نازی ‌آباد و عبدل‌آباد در جنوب تهران رفته بوده و در آنجا مشاهده کرده که در بیشتر شعبه‌ها، ناظران به جای نظارت کار اجرايی انجام می‌‌دهند، شناسنامه‌ها کنترل نمی ‌شده و افراد بدون کنترل بعد از ورود به شعبه‌ها رای می‌دادند. او اعتراض می‌کند، پس از آن دو نفر که خود را مسئول شورای نگهبان معرفی ‌کردند او را بازداشت و به مدت دو ساعت در شعبه توقيف کردند و سپس با اکيپ سی نفره به کلانتری نازی آباد فرستادند تا اينکه سرانجام پس از دو ساعت و نيم بازداشت در کلانتری با وساطت مسئولان وزارت کشور آزاد شده است.

انتخاب احمدی نژاد در سال 1384 نه آنگونه که معاون روحانی می‌گوید به دلیل تحریم انتخابات، بلکه به تعبیر وزیر خارجه‌اش، به واسطه تسلط میدان بر سیاست ایران بود.

چنانچه از شواهد پیداست، انتخاب احمدی نژاد در سال 1384 نه آنگونه که معاون روحانی می‌گوید به دلیل تحریم انتخابات، بلکه به تعبیر وزیر خارجه‌اش، به واسطه تسلط میدان بر سیاست ایران بود. انتخابات سال 1388 نیز به دلیل دخالت گسترده و تقلب سازمان یافته نیروهای میدانی به کودتای انتخاباتی شهرت یافت.

محمد جواد ظریف در فایل صوتی که در روزهای اخیر منتشر شده، گفته بود که اساسا در ایران حاکمیت دوگانه وجود ندارد و حاکمیت یگانه وجود دارد چون این میدان است که تصمیم می‌گیرد.

اسحاق جهانگیری شخصا در مراسم روز ملی صادرات روز 29 مهر 1397 به عدم داشتن اختیار در وظایفش اعتراف کرد و گفت: من دستم قلم و کاغذی نیست که کسی را برکنار کنم این در حالی است که من تا این لحظه اجازه برکناری منشی خودم را هم نداشته‌ام. بنابراین از من انتظار نداشته باشید وکیل و وزیر تغییر دهم.

تحریم‌ها به چه ربط دارد؟

جهانگیری در بخش دیگری از سخنانش به آنچه در تمام این سال‌ها تا دیروز، او و دولت متبوعش از آن به عنوان عامل اصلی تحریم‌ها نام می‌بردند پرداخت و گفت: پدیده ترامپ بسیاری از پیش بینی‌های ما را به هم ریخت، همین که چارچوب اقتصاد کشور مانده، قابل توجه است. ضعف سیستم اطلاع رسانی دولت جدی است اما اگر فشار زندگی مردم نبود، اقتصاد ما در طول بیش از ۱۲ سال گروگان آمریکا و دیگران است، زندگی مردم و توسعه کشور در دست گروگانگیران افتاده است.

اما جهانگیری که برای ارتباط دادن تحریم انتخابات با تحریم‌های اقتصادی تردید به خودش راه نمی‌دهد در اینجا چندان واضح سخن نگفت و توضیح نداد که منظور او از «دیگران» چیست؟ دیگرانی که پس از بر سر کار آمدن جو بایدن در برقراری ارتباط با آمریکا کارشکنی می‌کنند. موضوعی که حسن روحانی چندین بار تلویحا به آن اشاره کرده است.

روحانی روز ۲۷ اسفند 1399 در آخرین نشست کابینه تاخیر در برداشتن تحریم را خیانت توصیف کرد و گفت: «امروز اگر هر جناح فرد و گروهی حتی اگر یک ساعت به هر دلیلی که امروز فقط دلیل آن انتخابات ۱۴۰۰ است در برداشته شدن تحریم‌ها سنگ‌اندازی کند این کار یک خیانت بزرگ به تاریخ و ملت ایران است.»

او شرایط را برای شکسته‌شدن تحریم را از هر زمان دیگری آماده‌تر دانست. روحانی اشاره کرد که آمریکایی‌ها به صراحت بارها اعلام کردند که مسیر دولت قبل غلط بوده و فشار حداکثری شکست خورده است و می‌خواهند به مسیر تعهد و برجام برگردند.

حسن روحانی که روز ۲۴ آذر 1399 نیز  در یک نشست خبری تاکید کرد که دونالد ترامپ و برخی در داخل ایران خواهان نابودی برجام بودند ولی موفق نشدند.

بعید است که کارگزاران جمهوری اسلامی در شرایط امروز به تاثیرگذاری نیروهای غیر«میدانی» بر شرایط کلی سیاسی ایران و بالاخص سیاست خارجی آن باور داشته باشند اما در هر شرایطی تلاش می‌کنند تا با بالا بردن میزان مشارکت در انتخابات وجه نظام را به عنوان یک «حکومت دموکراتیک» حفظ کنند. حتی اگر این کار مستلزم تناقض گویی‌ها و جعلیاتی باشد که با حرف‌های پیشین‌شان در تناقض است.