مرجعیت و نزاع هلال رمضان و شوال

يكی از ساز و کارهای اسلام برای تحقيق وحدت ميان مسلمانان روزه ماه رمضان و عيد است و برای اينكه وحدت مسلمانان به نمايش گذاشته شود، اسلام خواسته است عموم مسلمين با هم روزه بگيرند و با هم عيد كنند از پيامبر اسلام نقل شده است، صوموا مع الجماعة وافطروا مع الجماعة (با جماعت مسلمین روزه بگیرید و با جماعت مسلمین عید را افطار کنید) و این حدیث دلالت به این معنا می‌کند که از نظر پیامبر تحقیق وحدت از ادراک واقع یعنی واقعاً چه روزی عید است از اهمیت بیشتری برخوردار است و حتی دعای قنوت عيد نيز همانگونه كه مرحوم آیت‌الله خويی استدلال كرده است مشعر بر يكروز بودن عيد برای همه مسلمانان دنيا است. بحق هذا الْيَوْم الذي جعلته للمسلمين عيدا (به حق این روزی که آنرا برای تمام مسلمانان عید قرار دادی)، اما متاسفانه بعضی از مراجع در هنگام استنباط فتواهايشان به مسئله وحدت اعتنائی نكرده و موجب تفرقه بين مسلمين ميشوند و همانگونه كه امام علی فرموده: لُبس الاسلام لبس الفرو مقلوباً يعنی ناخواسته برعكس وخلاف دستور اسلام عمل ميكنند. همانگونه كه انسان لباس را پشت و رو و وآرونه بپوشد. يكی از فتاوای مهم مربوط به مسئله ابتدای ماه رمضان و شوال است، طبق نظر بعضی از فقها اگر هلال در نقطه ای از زمین دیده شد، آنگاه اول ماه تقریباً برای تمام نقاط جهان ثابت است، رای دیگر اختلاف افق را موجب اختلاف اولین روز ماه در نقاط مختلف زمین میداند. رای اخیر عملاً موجب تفرقه مسلمین در تعیین اولین روز ماه رمضان یا روز عید میشود کما اینکه مشکل دیگری که به مسئله اول ماه ارتباط پیدا می‌کند سیاسی کردن آن می‌باشد.

متاسفانه دولتها و بعضی از حواشی مراجع از مسئله تعيين اولين روز ماه برای نشان دادن قدرت خود و ميزان پيروی مردم از آنان سوء استفاده ميكنند. مثلاً در سایت (مون سایتینگ) کشورهایی که به تبع عربستان سعودی و کشورهایی که به تبع ترکیه اول ماه را تعیین می‌کنند را نشان می‌دهد.

چند سال پیش وقتی آیت‌الله مکارم شیرازی عید را در روزی مخالف روز تعیین شده توسط حکومت اعلام کرد سایت ایشان برای مدتی از دسترس خارج شد.

با اینکه مراجع در فتواهایشان تصریح می‌کنند که مسئله هلال از موضوعات است و ربطی به فقیه ندارد ولی عملاً مسئله اول ماه میدان رقابت میان مراجع برای اثبات میزان تعداد پیروانشان شده است.

بعنوان مثال موسسه مرحوم آیت‌الله خویی در لندن از آنجا که میبایست تبعیت خود را جهت مصالح سیاسی ومالی به آقای سیستانی نشان دهد روز اول ماه رمضان را سه شنبه اعلام کرد و این برخلاف رای ولی نعمتشان آیت‌الله خویی بود که طبق مبنایش روز دوشنبه بدلیل رویت ماه یکشنبه در آمریکا اول ماه رمضان بوده است. موسسه آقای خویی برای ماستمالی کردن قضیه مرتکب خبط عشوایی شده و بیانیه ای صادر کرده است که از آنجا که هنوز در آمریکا مغرب نشده روز دوشنبه از شعبان است. موسسه آقای خویی میتوانست تا ساعت یک شب صبر کرده تا خبر رویت هلال از آمریکا می‌رسید ولی مصلحتها اقتضای متابعت از سیستانی را طلب می‌کرد. طرفه اینکه اکنون اعلامیه جدیدی منتشر کرده که اول ماه روز دوشنبه بوده است.

از خصوصیات بارز قرآن یکی دعوت به وحدت و دیگری دعوت به سهولت و سماحت است قرآن در مقام اهمیت وحدت می فرماید: وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِيعًا وَلَا تَفَرَّقُوا (وهمگى به ريسمان خدا چنگ زنيد و پراكنده نشويد) و در بیان سهولت میفرماید: يُرِيدُ اللّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَلاَ يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ (خدا براى شما آسانى مى‏ خواهد و براى شما دشوارى نمى‏ خواهد) و در جایی دیگر میفرماید: وَمَا جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ (و در دين بر شما سختى قرار نداده است)، مراجع در هنگام استنباط احکام باید نظر قرآن درمساله وحدت و قاعده یسر را تامین کنند تا در روز قیامت بیامیز یقه آنان را بخاطر هجرت از قرآن نگیرد، وَقَالَ الرَّسُولُ يَا رَبِّ إِنَّ قَوْمِي اتَّخَذُوا هَٰذَا الْقُرْآنَ مَهْجُورًا (و پيامبر [خدا] گفت پروردگارا قوم من اين قرآن را رها كردند).

طبق نظر بعضی از کارشناسان فقهی جهت مانع شدن از تفرقه ‌و تحقیق وحدت میان مسلمانان به مقلدین آقای سیستانی توصیه می‌شود در خصوص مسئله اول ماه از تقلید از آقای سیستانی دست کشیده و به فتوای مرجعی عمل کنند که قائل به اختلاف در ایام عید نیست، لازم به ذکر است که بعضی از مراجع تبعیض در تقلید را جایز میدانند. تبعیض در تقلید یعنی اینکه در مسائل مختلف می‌توان از مراجع مختلف تقلید کرده به یک مرجع بسنده نکرد. ظاهراً آیه یرید الله بکم الیسر و لا یرید بکم العسر تجویز کننده تبعیض در تقلید است.

متاسفانه رای فقهی امثال آقای سیستانی موجب وهن شیعه شده و بسیاری از شیعیان شکایت می‌کنند که تبعیت از این رای فقهی منجر به شرمساری آنان از دوستان اهل سنت می‌شود که چرا به حدیث “صوموا مع الجماعه وافطروا” مع الجماعه عمل نمیکنند، و اینکه این امر موجب اختلاف ‌و تمایز آنان با اهل سنت می‌شود.

هنگامی که‌ یکی از مقلدین احتمالاً از کشورهای جنوبی خلیج به ایشان اعتراض میکند که این فتوایش اسباب زحمت مقلدین می‌شود، دفتر ایشان در پاسخ با لحنی حاکی از عدم رضایت جواب می‌دهد که می‌توانید مرجعتان را عوض کنید.

همچنین یک استقصا اولیه و کوتاه از فتاوی آقای سیستانی نشان می‌دهد که ایشان عملاً قاعده “یریدالله بکم الیسر و لا یرید بکم العسر” را کمتر بکار میگیرند و عملگرایی اسلام را در معرض خطر قرار می‌دهند، ولعمری قد صیر الفقه فی حوزه خشناء (فقه را در جایگاه خشنی قرار داد).

بعنوان مثال در فقه بحث شده است آیا غیر مسلمان فقط به اصول مکلف است یا در فروع نیز مورد بازخواست قرار می‌گیرد. بعبارت دیگر از غیر مسلمان همانگونه که از توحید سوال می‌شود مطالبه نماز، روزه، زکات، حج و غیره هم می‌شود. سماحت و سهولت اسلام اقتضا می‌کند که غیر مسلمان مکلف به فروع نباشد اما آقای سیستانی در جواب استفتایی حجاب را بر زن غیر مسلمان واجب می‌داند که دال بر این است که آیشان غیر مسلمان را نیز مکلف به فروع کرده است