بایگانی

۲۵ بهمن ۱۳۹۸

گزینه انتخاب و انتخابات در ایران 

مهدی نوربخش 

در ایران گزینه انتخاب با بیعدالتی و گزینه انتخابات با عدم آزادی روبروست. از گذشته دو کنش سیاسی در مورد انتخابات در کشور ما وجود داشته است. کنش اول اعتقاد دارد که تحت هر شرایطی نباید صحنه انتخابات را رها کرد. در این باور، انتخابات بخودی خود یک عمل ادامه…

۲۵ بهمن ۱۳۹۸

احسان ابراهیمی

عشق، آفرینش و عیسی مسیح

مروری بر مفهوم عشق در نظریه انگیزش الهی لیندا زگزبسکی نگارنده پیشتر در دو جستار مجزا  یکی با عنوان  «نظریه انگیزش الهی و مسئله شر»  و دیگری «زگربسکی، الگوگرایی و نظریه ارجاع مستقیم» به بخشی از اندیشه ها، آرا و نظرات این فیلسوف و دین شناس سرشناس امریکایی ادامه…

۲۳ بهمن ۱۳۹۸

به مناسبت سال‌روز درگذشت کانت

کانتی‌بودن به چه معناست؟

نویسنده: ناتانیل جیسون گلدبرگ / ترجمه: محمدرضا واعظ شهرستانی مقدمۀ مترجم: پیش‌تر در طی یادداشتی به معرفی کتاب جغرافیای مفهومی کانت[۱] اثر پروفسور ناتانیل جیسون گلدبرگ[۲] استاد فلسفه دانشگاه واشنگتن-لی پرداخته بودم.[۳] در آن مجال اشاره کردم که تخصص اصلی گلدبرگ پژوهش دربارۀ زمینه‌های مشترک معرفت‌شناسی، فلسفۀ زبان، متافیزیک و ادامه…

۲۲ بهمن ۱۳۹۸

چادر؛ حجاب برتر اسلامی یا پوشش کهن ایرانی؟

صالح طباطبایی

در شاهنامۀ فردوسی بارها به چادر همچون پوشش زنان ایرانی پیش از اسلام اشاره شده است. مثلاً گردیه، از زنان نامدار ایران کهن، از چادر استفاده می‌کند: بینداخت آن نامدار افسرش/  بیاورد فرمانبری چادرش هنگامی که افراسیاب مطلع می‌شود که دخترش منیژه بی رخصت او بیژن را به ادامه…

۱۰ بهمن ۱۳۹۸

نواندیشی دینی و پسادنیوی‌گرایی

علی‌رضا علوی‌تبار

هدف این نوشتار طرح بحثی است در مورد نسبت میان «نواندیشی دینی» و «پسادنیوی‌گرایی» (post secularism) با قرائت یورگن هابرماس. گرچه هیچ‌یک از این دو مفهوم به‌طور تفصیلی مورد بحث و بررسی قرار نمی‌گیرند اما به ناگزیر با طرح نکاتی محدوده مفهومی هر دو مشخص می‌شود.‌ پس از ادامه…

۱۰ بهمن ۱۳۹۸

قرائات سبع؛ خطای هزار ساله

جمال گنجه‌ای

تقریبا در همه کتاب های موسوم به «علوم قرآنی» بحث «قرائت های هفتگانه» مطرح شده است. اصلِ قرائت های هفتگانه در دو حوزه مطرح است: ۱ – تفاوت در لهجه های ابتدائیِ «زبان عرب» در قرائت قرآن. ۲ – تفاوت متنی اعم از کلمات یا اعراب ها که ادامه…

۰۶ بهمن ۱۳۹۸

تأملی دوباره در باره مفهوم چند صدایی بودن قرآن

حسن یوسفی اشکوری

درآمد چندی پیش به مناسبت چهلمین سالگرد درگذشت آیت الله طالقانی در «زیتون» منتشر شد و در آنجا از تعبیر چندصدایی بودن قرآن در مقام تفسیر یاد کردم. در پی آن دوست گرامی جناب آقای دکتر فرهاد بهبهانی نقدی نوشت و من نیز در توضیح بیشتر دیدگاهم شرحی ادامه…

۲۹ دی ۱۳۹۸

ژان پُل سارتر و جامعۀ امروز ما؛ تأملی دربارۀ مفهوم «آزادی»

محمدرضا واعظ شهرستانی

  به باور ژان پل سارتر[۲] «انسان محکوم به آزادی است»؛ محکوم است چرا که خود را نیافریده و توسط دیگران به این جهان آورده شده است و در عین حال، آزاد است زیرا همین که پا به جهان گذاشت، مسئول همۀ رفتارها و گفتارهای خویش است.[۳] اکنون ادامه…

۲۸ دی ۱۳۹۸

اگر به گاه آمده باشی: درباره برایان مک گینس

سروش دباغ

هفته گذشته در اخبار خواندم که برایان مک گینس، فیلسوف انگلیسی، در سن نود و دو سالگی روی در نقاب خاک کشید و « رفت و منزل به دیگری پرداخت». شهرت مک گینس در عالم فلسفه، عمدتا به سبب انتشار آثاری است درباره فلسفه تحلیلیِ نیمه اول بیستم، ادامه…

۱۶ دی ۱۳۹۸

قرآن به چه کار می­آید ؟

فرهاد بهبهانی

درآمد دوست و اندیشمند بزرگوار جناب آقای حسن یوسفی اشکوری، نظراتی در مورد نوشته­ی اینجانب پیرامون مقاله­ی قبلی ایشان تحت عنوان «طالقانی و بازگشت به قرآن» نگاشته‏اند که با عنوان «آیا از قرآن یک صدا شنیده می­شود؟» در زیتون به چاپ رسیده است. این نوشتار نکاتی را در ادامه…

۰۴ دی ۱۳۹۸

ایران؛ انتخابات در نظام‌های غیردموکراتیک

مهدی نوربخش

درآمد: مجددا بحث انتخابات و شرکت و عدم شرکت در آن در ایران بسیاری از گروه‌های مختلف سیاسی را به‌خود مشغول داشته است. اما این‌بار بحث شرکت در انتخابات مخالفین زیادی دارد. در درون احزاب اختلاف بر سر شرکت در انتخابات در این دوره افزایش یافته است. بسیاری از ادامه…

۲۳ آذر ۱۳۹۸

رای دادن یا رای ندادن، مسئله این نیست! نقدی بر بنیادگرایی انتخاباتی

سعید رضوی فقیه، جواد سلیمانی

درآمد: در کشور ما چند سالی‌ست که به جهت اسباب متعدد از جمله ناکامی جنبش اصلاحات در رسیدن به نقاط غیر قابل بازگشت و نیز ناکامی اصلاح‌طلبان در عملی ساختن شعارها و وعده‌های خود، جمعی کثیر از هواداران سابق اصلاحات در کارآمد بودن انتخابات و پارلمانتاریسم به مثابه ادامه…

۱۶ آذر ۱۳۹۸

انفعالِ اجتماعی؛ تأملی دربارۀ «باور نادرست» از منظر ژان پُل سارتر

محمدرضا واعظ شهرستانی

تصور کنید زنِ جوانی با مردی جنتلمن برای نخستین بار در کافه‌ای قرار ملاقات دارد. مرد به نشانۀ صمیمیت و نزدیکی‌ای که هنوز به وجود نیامده است، در میانۀ صحبت دست زن را می‌گیرد. مرد چنین رفتار می‌کند تا بلکه بتواند حس خوب خود را از با آن ادامه…

۱۰ آذر ۱۳۹۸

«محاربه با خدا و رسول»؛ مستمسکی برای سرکوب معترضان

عبدالعلی بازرگان

مصاحبه اخیر شبکه صدا و سیمای جمهوری اسلامی با کسی که استاد ادبیات و علوم قرآنی دانشکده الهیات معرفی شده بود و سخنان تحریک‌آمیز ایشان به زجرکش کردن معترضین خیابانی یا بریدن دست و پایشان در جهت خلاف و یا تبعیدشان به وسط دریا، با استناد تحریف‌آمیز به ادامه…

۰۲ آذر ۱۳۹۸

آیا از قرآن یک «صدا» شنیده می شود؟

حسن یوسفی اشکوری

درآمد چندی پیش نوشتاری از من با عنوان «طالقانی و بازگشت به قرآن»» در زیتون منتشر شد. در پی آن برخی افراد صاحب نظر و آگاه به موضوع از جمله دوستان ارجمند آقایان مهندس عبدالعلی بازرگان و دکتر فرهاد بهبهانی و برخی کاربران در کامنت ها در این ادامه…

۲۳ آبان ۱۳۹۸

اِلّا رسول‌الله!

محمدجواد اکبرین

در سالروز میلاد پیامبر گرامی اسلام، به یاد می‌آورم که در این سالها هرگاه جایی به ایشان توهین شده یا مثلا کاریکاتوری از او منتشر شده ‌که برخی از مسلمانان از آن تلقی توهین داشته‌اند تظاهرات اعتراضی در برخی از کشورهای اسلامی برگزار شده با شعار مشترک «الّا ادامه…

۲۲ آبان ۱۳۹۸

به تماشا سوگند

سروش دباغ

  سهراب سپهری در نامه‌ای که از پاریس در آوریل ۱۹۵۸ برای پسر عموی خود نگاشته، می‌ نویسد: « بدون شک این مردم به درخت و گل و آب نگاه می کنند، اما این تماشا اصیل نیست. می بینند و می‌گذرند. ما می بینیم و غرق می‌شویم. می ادامه…

۱۸ آبان ۱۳۹۸

عرفان اسلامی؛ پدیده‌‌ای بیرونی یا درونی؟

عبدالبشیر فکرت‌بخشی

چکیده در باب بومی یا بیگانه بودنِ خاستگاه عرفان اسلامی بحث‌های دیردامنه‌یی وجود دارد. شماری معتقدند که عرفان اسلامی دارای ریشه و بنیادهای بیرونی‌است و از این‌رو، پدیده‌یی بومی به شمار نمی‌رود. اینان سعی دارند بنیادهای بیرونی عرفان اسلامی را به‌درستی نشان دهند و شواهد متفاعدکننده‌یی در این ادامه…

۰۹ آبان ۱۳۹۸

تعریف معنا بر اساس صدق

محمدرضا واعظ شهرستانی

دربارۀ نظریۀ تعبیر ریشه‌ای دونالد دیویدسون(۱) در این یادداشت و یادداشت بعدی چگونگی دست‌یابی یک فرد(به عنوان مفسّر) به معنای سخنان و محتوای باورهای فرد مقابل(به عنوان گوینده) از طریق حقایق مصداقی، محور بحث خواهد بود. به این منظور، دونالد دیویدسون[۲](۱۹۱۷-۲۰۰۳)، فیلسوف تحلیلی معاصر، در پی آن است ادامه…

۲۹ مهر ۱۳۹۸

در مقوله‌ی «بازگشت به قرآن»

فرهاد بهبهانی

محقّق گرامی آقای یوسفی اشکوری، به مناسبت چهلمین سال درگذشت زنده­یاد مرحوم طالقانی، مقاله­ای نگاشته و حرکت «بازگشت به قرآن» را به عنوان «یکی از وجوه شخصیّت دینی و اجتماعی آن­مرحوم» مورد نقد و بررسی قرار داده­اند. درون مایه­ی مقاله، حرکت «بازگشت به قرآن» را مهم و معتبر ادامه…

۲۰ مهر ۱۳۹۸

معاصریتِ خاشقچی و هزار و یک شب

میثم علیپور

بازخوانی عناصر تصویری و روایی مستتر در پوسترها و اخبار مربوط به جمال خاشقجی با اتکا به داستان‌های هزارویک‌شب و تصویرسازی‌های صنیع‌الملک صفر- زمان زیادی نمی‌گذرد از روزهای ابتدایی اکتبر[۱]، و از آشنایی‌مان با چهره‌ای که حضورش/غیابش سبب شده تا جامعه‌ی جهانی رودرروی وجدانِ خفته‌ی خویش قرار بگیرد؛ ادامه…

۱۷ مهر ۱۳۹۸

«معمای دو محمد»، طبل میان‌تهی

حسن یوسفی‌اشکوری

درآمد در این  نوشتار  به موضوعی می پردازم که به نوعی به واقعیت تاریخی نبی اسلام ربط دارد و آن دعوی «معمای دو محمد» است. با این توضیح کوتاه: ادعا شده که محمدبن حنفیه از روی الگوی محمدبن عبدالله ساخته و پرداخته شده و از آنجا که محمد ادامه…

۱۳ مهر ۱۳۹۸

مَرَجَ البَحرین؛ رؤیای سروش، روایت شبستری

سیدجواد رفیعی

قرآن کتاب دینی مسلمانان است. روایت و خوانش سنتی که مدتی کوتاه بعد از مرگ پیامبر به عرصۀ ظهور می رسد؛ چنین می پندارد که متن این کتاب به لفظ و معنا از آسمان، جایی که خدا در آن ساکن است، به واسطۀ فرشته ای به نام جبرئیل ادامه…

۰۶ مهر ۱۳۹۸

صمیمیّتِ سیّال فضا

سروش دباغ

در فصل پیش توضیح دادم که از انتهای دفتر شرق اندوه واژه «هیچ» و «هیچستان» وارد نظام معرفتی سپهری می شود و تأکید کردم که «هیچ» را نباید به معنای nothingness گرفت؛ بلکه «هیچ» و «هیچستان» معطوف به عالمی است ورای عالم اعداد و اضداد؛ و در این ادامه…

۲۹ شهریور ۱۳۹۸

طالقانی و «بازگشت به قرآن»

حسن یوسفی اشکوری

درآمد امسال (۱۳۹۸) چهلمین سالگشت درگذشت زنده یاد آیت­الله سید محمود علایی طالقانی است. او در نوزدهم شهریور ۱۳۵۸ از این جهان فانی به جهان باقی رخت کشید. مرگ وی در سپیده دم پس از پیروزی انقلاب ایران و در آغاز شکل گیری نظام نوپای جمهوری اسلامی و ادامه…

۲۴ شهریور ۱۳۹۸

تعریف صِدق بر اساس معنا؛ دربارۀ نظریه مطابقت صدق آلفرد تارسکی

محمدرضا واعظ شهرستانی

آلفرد تارسکی (۱۹۰۱-۱۹۸۳) یکی از ریاضی-منطق دانان بزرگ قرن بیستم است. مهم‌ترین تأثیر فلسفی او، تعریف معناشناختی[۳] صدق از طریق ارائۀ نظریۀ مطابقت صدق است.[۴] تعریف معناشناختی[۵] صدق، به این معناست که او مفهوم صدق را بر اساس مفهوم معنا تعریف می‌کند. در این تعریف، اگر بخواهیم به ادامه…

۱۹ شهریور ۱۳۹۸

سه مفسر موثرِ معاصر

عبدالعلی بازرگان

در سه شهر و روستای دور از هم؛ تبریز، خراسان(مزینانِ) و طالقان (گیلیردِ)، ظرف هشت سال در سده پیش سه نوزاد با استعداد به دنیا آمدند که بعدها هرکدام با نقد آموزش‌های‌ سنتی حوزه‌های علمیه و بازگشت به قرآن نقش بسیار موثری در دوران سلطنت محمد رضا شاه ادامه…

۱۹ شهریور ۱۳۹۸

طالقانی و نظریه‌ی دینی قدرت‌ستیز

علی‌رضا رجایی

در‌حالی که طی سال‌های اخیر درباره‌ی آیت‌الله سیدمحمود طالقانی کتاب‌ها و مقاله‌های چندی نوشته شده‌است، نسبت به توضیح این موضوع که چگونه از دل نظام روحانیت و ساختار دانشِ اجتهادیِ مسلط، کسانی نظیر طالقانی با آن ویژگی‌های سیاسی و فکری بروز پیدا کرده‌اند، تلاش کمتری صورت گرفته‌است. مجتهدان ادامه…

۱۸ شهریور ۱۳۹۸

عاشورا فلسفه حیات؛ حماسه حسینی از نگاه اقبال لاهوری

محمدباقر تلغری‌زاده

پیش از ورود به بحث درباره دیدگاه اقبال برای فهم بهتر مطلب یادآوری مقدماتی چند ضرور می نماید: از هنگامی که اندیشمندان و روشنفکران مسلمان، بویژه اندیشمندان و روشنفکران اهل تشیع، با  رویکردی تحلیلی به بررسی قیام حسینی و علت یابی آن آغازیدند، ده ها سال گذشته است. ادامه…

۱۵ شهریور ۱۳۹۸

چرا برخی از اعضای خاندان امام حسین در کربلا حضور نداشتند؟

حسن یوسفی‌اشکوری

درآمد در ارتباط با قیام امام حسین و واقعه کربلا و عاشورا، از پرسش های قابل تأمل این است که چرا برخی از اعضای خاندان علوی و از جمله برادر کهتر حسین محمدبن حنفیه و یا عموزاده و دامادش عبدالله بن جعفر و حتی عبدالله بن عباس با ادامه…